Balkanlarda Panslavizm'in Gelişimi: Milliyetçilik Teorileri Bağlamında Bir Değerlendirme - Tayfur, Naim Samet (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, 2025)
Bu çalışma, Balkanlar'da Panslavizm'in kökeni ve gelişimini tarihsel bir bağlamda inceleyerek, ideolojinin Slav halkları üzerindeki kültürel ve siyasi etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Panslavizm'in tarihsel koşulları, bu ideolojiyi şekillendiren faktörler ve Çarlık Rusyası'nın Balkanlardaki politikaları ile Slav halkları üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Çalışma, özellikle milliyetçilik ve inşa süreçleriyle Panslavizm'in ilişkisini değerlendirmiştir. Araştırmada nitel yöntemler benimsenmiş ve tarihsel analiz teknikleri kullanılmıştır. Ayrıca Benedict Anderson'ın (1936-2015) "Hayali Cemaatler" teorisi, Ernest Gellner'ın (1925–1995) modernleşme teorisi ve Eric Hobsbawm'ın (1917-2012) "İcat Edilmiş Gelenekler" kavramı gibi teorik yaklaşımlar araştırmanın teorik çerçevesini oluşturmuştur. Çalışmanın bulguları, Panslavizm'in başlangıçta kültürel bir hareket olarak ortaya çıktığını, ancak Çarlık Rusya'nın Balkanlardaki stratejik hedefleri doğrultusunda politik bir araç haline geldiğini göstermektedir. Özellikle Kırım Savaşı (1853-1856), Panslavizm'in Balkanlardaki etkisinin sınırlandığı önemli bir dönüm noktası olmuştur. Araştırma, Panslavizm'in Slav halklarının kimlik inşasındaki rolüne ışık tutmuş ve Balkanlar'daki siyasi dönüşümler üzerindeki etkisini ortaya koymuştur. Sonuç olarak bu çalışmada Panslavizm'in hem Slav halkları arasındaki bağları güçlendiren bir ideoloji hem de bölgesel dinamikleri şekillendiren bir politika aracı olduğunu vurgulamaktadır. Bu araştırma, Balkanlar'daki tarihsel süreçlerin daha iyi anlaşılmasına katkı sunarken, milliyetçilik ve ulus inşa teorilerinin farklı bağlamlarda nasıl işlediğine dair yeni perspektifler sağlamaktadır.

Analyzing the political and cultural consequences of Panslavism on the Slavic people, this paper investigates the origins and growth of this movement in the Balkans inside a historical framework. We examine closely the historical circumstances that led to Panslavism, the elements forming this ideology, Russia's policies in the Balkans, and their impact on the Slavic people. Particular focus is on the interaction among nationalism, Panslavism, and nation-building procedures. Using historical analysis approaches, the study uses qualitative research tools. The basis of the study includes theoretical frameworks like Benedict Anderson's (1936–2015) idea of "Imagined Communities," Eric Hobsbawm's (1917–2012) concept of "Invented Traditions," and Ernest Gellner's (1925–1995) theory of modernization. According to the results, Pan-Slavism first developed as a cultural movement but progressively turned into a political tool fit for Russia's strategic goals in the Balkans. Especially the Crimean War (1853–1856) was a major turning point that limited the impact of Panslavism in the area. This study emphasizes how Panslavism shapes political developments in the Balkans and helps Slavic people to create their identity. In conclusion, the study emphasises that Panslavism functioned both as an ideology fostering solidarity among Slavic peoples and as a policy tool shaping regional dynamics. By shedding light on the historical processes in the Balkans, this research provides new perspectives on the application of nationalism and nation-building theories across diverse contexts.
The Development of Panslavism in the Balkans: An Evaluation within the Framework of Nationalism Theories
Keywords: Panslavizm; Balkanlar; Milliyetçilik; Ulus inşa; Çarlık Rusya; Osmanlı Devleti; Panslavism; Balkans; Nationalism; Nation building; Tsarist Russia; Ottoman Empire