Gıda katkı maddelerinin istihale yönünden değerlendirilmesi - Gültekin, Fatih; Çeker, Orhan; Gürbilek, Mehmet; Şimşek, Murat; Oral, Rıfat; Köse, Saffet; Türker, Selman; Döndüren, Hamdi; Ünaldı, Mustafa; Küçüköner, Erdoğan; Aydın, Ahmet; Dede, Bülent; et al. (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Helal Gıda Ar-Ge Merkezi, 2020)
Gıda katkı maddelerinin önemli bir kısmı hayvansal kaynaklardan elde edilmektedir. Elde edildiği kaynak ve üretim sürecinde geçirdiği fiziksel ve kimyasal işlemler, bu maddelerin fıkhi durumunu belirlemektedir. Tüketilmesi caiz olmayan bir kaynaktan elde edilen ancak üretim aşamasında kimyasal değişime yani istihaleye uğrayarak yapı ve özelliğini değiştiren maddeler caiz hale gelebilmektedir. Fiziksel değişimler istihale oluşturmaz. Bu makalede İslam hukukundaki istihale örnekleri topluca değerlendirilerek örneklerdeki değişimlerin mantığı, günümüz gıda katkı maddelerine uyarlanmaya çalışılmıştır. Buna göre domuzun her şeyi necis olduğundan istihaleye uğrasın veya uğramasın gıda katkı maddesi üretiminde hammadde olarak kullanılamaz. Kimyasal açıdan trigliseritler gliserol ve yağ asitlerine, proteinler ise amino asitlerine kadar parçalanırlarsa istihaleye uğrarlar. Bu parçalanmayla ortaya çıkan gliserol, yağ asitleri ve amino asitlerin başka maddelerle birleşerek oluşturdukları yeni bileşikler de istihale kapsamına girer. Ancak, monogliserit, digliserit, fosfolipit, nükleotitler, jelatin ve fosfatidik asit gibi maddeler, kendisini oluşturan temel yapılara kadar parçalanmadığı için istihaleye uğramamıştır. Ayrıca, bu maddelerin başka maddelerle birleşerek oluşturdukları yeni katkı maddeleri de istihaleye uğramamaktadırlar.

Some of the food additives are obtained from animal sources. Resources of the food and the physical and chemical changing process in the production process determine their rulings in Islamic law. The substances obtained from non halal (unlawful) sources may be considered halal (lawful) when the chemical changes were taken place during the production, that is called istihalah. Physical changes do not cause to istihalah. In this article, the istihalah examples given in Islamic law are evaluated, interpreted and adapted to the current food additives. According to this, the following results were obtained: Every part of the swine is not allowed to use as a raw material in the production of food additives whether it was undergone to istihalah or not. Because everything belong to swine is considered dirty (najis). Chemically, triglycerides are undergone istihalah if they are brokendown to glycerol and fatty acids. Proteins are undergone istihalah if they are totally brokendown to their amino acids. When glycerol, fatty acids and amino acids generated from these breakdowns are used to produce new substances, the new products are accepted as undergone to istihalah. However, monoglycerides, diglycerides, phospholipids, nucleotides, gelatins and phosphatidic acids as metabolites are not accepted as undergone to istihalah. Because, they are not hydrolyzed to their subunits, so they do not lose their features. If these compounds are combined with new additives, the new component are also not accepted as undergone to istihalah.
Evaluation of food additives in terms of istihalah
Bu makale, daha önce İngilizce olarak Akademik Platform Helal Yaşam Dergisinde yayınlanmış (Gültekı̇n vd., 2020) ancak, ilgili derginin izni ile çalışmanın burada Türkçesinin de yayınlanmasının okuyuculara faydalı olacağı değerlendirilmiştir. *Sorumlu Yazar: Fatih GÜLTEKİN Orcid: https://orcid.org/0000-0003-2888-3215 Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi , 2 (2) 21-33
Keywords: İstihale; Kimyasal değişim; Gıda katkı maddeleri; Istihalah; Chemical changes; Food additives