Hâss Lafzın delâleti çerçevesindeki tartışmalar ve Furû Fıkha yansımaları (Hanefî ve Şâfî Mezhebi özelinde) - Güner, Salih (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, 2021)
Hâss lafzın delâleti ve beyanı problemi fıkıh usûlünde önemli bir yer teşkil etmektedir. Zira hâss lafzın delâleti ve beyanı hakkında benimsenen usûl, farklı usûl kaidelerine de etki etmekte ve bu da beraberinde usûl ve furû alanında mezhepler arasında görüş farklılığının meydana gelmesine sebep olmaktadır. Hanefî usûl âlimlerine göre hâss lafzın delâleti kat’î olmakla birlikte lafza gelen ziyade nesih kapsamındadır ve Kuran’ın hâss lafzının haber-i vâhid veya kıyas ile beyan edilmesi mümkün değildir. Diğer taraftan Şâfî usûlcülere göre, hâss lafzın delâleti kat’î olmakla birlikte lafza gelen ziyade nesih değil; beyan kapsamındadır ve Kuran’ın hâss lafzının haber-i vâhid ve kıyas ile beyan edilmesi mümkündür. İki mezhep arasındaki bu farklılık, farklı usûl kaidelerinde farklı görüşlerin benimsenmesine neden olmuş ve bu durum furû fıkıhta da kendisini hissettirmiştir. Çalışmamızda, her iki mezhebin hâss lafza bakış açısı incelenecek, bunun akabinde usûl-furû farklılaşmasının sebep ve sonuçları tespit edilmeye çalışılacaktır.

The problem of indication and declaration of Has lafz has an important place in Usul- al Fiqh. Because the usûl adopted about indication and declaration of hass lafz also affect different usûl rules and this, in turn, causes a difference of opinion between the sects in the field of both usûl and furû. According to the scholars of Hanafi usûl, the indication of hâss lafz is certain, the excess is within the scope of naskh and it is not possible to declare the hâss lafz of the Qur'an with khabar al-wahid (Single Prophetic Narration) or qiyas. On the other hand, according to scholars of Shafi usul, the indication of hass lafz is certain and the excess is not within the scope of naskh, it is within the scope of declaration and it is possible to declare the hâss lafz of Qur'an with Khabar Al-Wahid or qiyas. This difference between the two sects has led to the adoption of different views in different usûl rules and this situation has also made itself felt in furû fiqh. In our study, the viewpoint of both sects in hâss lafz qill be examined and then the causes and consequences of the usûl-furû differentiation will be tried to be determined.

تحتل مسألة دلالة اللفظ الخاص وبيانها مكانة مهمة في أصول الفقه،لأن الأصول المتبعة في دلالة اللفظ الخاص وبيانه تؤثر في قواعد أصولية مختلفة،وهو ما يتسبب في اختلاف الآراء بين المذاهب في الأصول والفروع،فوفقًا لأصولي الحنفية فإن اللفظ الخاص وإن كانت دلالته قطعية إلا أن الزيادة عليه هي في حكم النسخ، ولا يمكن للخبر الآحاد والقياس بيان اللفظ الخاص في القرآن الكريم،أما أصوليو الشافعية فذهبوا إلى أن اللفظ الخاص قطعي الدلالة وأن الزيادة عليه ليست في حكم النسخ بل هي في حكم البيان، وبالتالي يمكن للخبر الواحد والقياس بيان اللفظ الخاص في القرآن الكريم، وقد ذلك هذا الاختلاف بين المذهبين إلى تبنيهما لآراء مختلفة في قواعد الأصول المختلفة، وهذا الاختلاف يمكن رؤيته كذلك في الفروع الفقهية. في هذا البحث سيتم العمل على دراسة وجهة نظر كلا المذهبين ومن ثم محاولة تحديد أسباب ونتائج الاختلاف في الأصول والفروع.
Discussions Within The Framework Of Has Lafz Dalalat (Signifying) And Its Reflections To Furu Fıqh (Examples Of Hanafi And Shafi Sect)
نقاش حول دلالة اللفظ الخاص وانعكاساته علي فقه الفروع -في المذهبين الحنفي والشافعي
Keywords: Hâss lafız; Delâlet; Hüküm; Usûl; Furû; Dalâlat; Judgment; اللفظ الخاص; دلالة; حكم; اصول; فروع