Cumhuriyet ve Cumhuriyet öncesi Türk aydınlarının hatıratlarında sultan II. Abdülhamit imgesi - Sergin, İsa (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarih ve Medeniyet Araştırmaları Anabilim Dalı, 2020)
Bu çalışmada, bir tür belirsizliği içerisinde olan hatıratın kapsamlı bir tanımı yapılmıştır. Edebiyat alanında, tür olarak hatırata çok benzeyen ancak birbirinden farklı özelliklere sahip olan bazı başlıklara kısaca değinilerek bunların hatırat ile karıştırılması önlenmiştir. Bu başlıklar; günlük, gezi, mektup, biyografi ve otobiyografidir. Bu başlıklar arasında tespit edilen farklılıklar da hatıratın diğer türlerden bağımsız olduğunu bir kez daha göstermiştir. Bu çalışmada Sultan II. Abdülhamit'in hayatı, konu ile bütünlük oluşturması bakımından kronolojik olarak okuyucuya sunulmuş ve özellikle siyasi anlamda kendisi ile aynı hassasiyet ve duygulara sahip olan İslamcı Türk aydınlarının, şahsına neden ve nasıl muhalif oldukları üzerinde durulmuştur. Bununla beraber sultan II. Abdülhamit'in döneminde yaşayan Türk aydınlarının, hatıratlarında nasıl bir Abdülhamit imajı bıraktıkları anlaşılmaya çalışılmıştır. II. Abdülhamit, verdiği siyasi kararlar ve döneminin çalkantılı olaylarından ötürü Osmanlı padişahları içerisinde halen en fazla tartışılan isimlerden bir tanesidir. Onun hayatı, hatırat türü eserler üzerinden mercek altına alınmış ve bu eserlerden kendisinin tahttan indirilmesinden sonra şahsı ile ilgili nasıl bir portre çizildiğinin nedenlerine ve sonuçlarına değinilmiştir. Bu çalışmada, tezimizin ana kaynağı olan hatırat türü eserler, değerlendirilirken bir anlayış üzerinden hareket edilmemiş, aynı döneme ait farklı hatıratlar ile karşılaştırma yoluna gidilmiştir. Başvurulan bu usul ile bu tür eserler üzerinden nasıl bir II. Abdülhamit imgesi oluşturulduğu ve bunun gelecek nesillere nasıl aktarıldığının izi sürülmüştür.

In this study, a comprehensive definition of memoir genre, which is in a genre ambiguity, is made. In the field of literature, some genres that are very similar to memoirs but also have differences are briefly mentioned to prevent any confusion between them. Examples are; diary, travels, letters, biography, and autobiography. The differences detected among these genres also showed that the memoirs are independent of other types. In this study, life of Sultan Abdülhamit II is presented to the reader chronologically in order to form an integrity with the subject, and it is emphasized why and how Islamist Turkish intellectuals, who have the same sensitivity and attitudes, are opposed to him personally. However, it is tried to be understood how the Turkish intellectuals who lived during the reign of Sultan Abdülhamit II left the image of Abdülhamit in their memoirs. Abdülhamit II is still one of the most controversial figures among the Ottoman sultans due to the political decisions he made and the turbulent events of his time. His life is scrutinized through memoirs and the causes and consequences are described as to how his portrait was drawn after he was dethroned. In this study, the memoirs, which are the main source of our thesis, are not only evaluated over a specific understanding, but also a comparison is made with different memoirs from the same period. With this method applied, it was traced how the image of Abdülhamit was created and how it was passed on to the future generations.
Image of Sultan Abdülhamit II in the memoirs of the Republic and pre-Republic intelligentsia
Keywords: II. Abdülhamit; Türk aydınları; Hatırat; İmge; Abdülhamit II; Turkish intellectuals; Memoir; Image