Van Ağzından Derleme Sözlüğü’ne Katkılar - Akman, Hami (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, 2024)
Derleme Sözlüğü yazı diline girmemiş, halk ağzından derlenmiş olan kelimelerden oluşmuş bir sözlüktür. Bu çalışmada söz konusu esere katkıda bulunmak amacıyla Van ağzından 141 kelime derlenmiştir. Bu sayının 28’i fiil, 4’ü isim, 24’ü sıfat, 4’ü zarf, 34’ü birleşik fiil, 2’sini edat ve 1’ini de sıfat-fiil ekiyle kurulmuş kelime ya da kelime gruplarından oluşturmaktadır. Çalışmada bazı kelimelerin açıklanmasına gidilmiştir ve burada çoğu zaman Azerbaycan Türkçesine başvurulmuştur. Mesela Sein ~ seyin “su testisi” kelimesi açıklanırken Azerbaycan Türkçesine dayanılarak açıklamalar yapılmıştır. Söz konusu ağızda göz ümmecılıḫ, gizlenpoş gibi oyun isimlerinin yanı sıra bızavburnu, erihḳızartan ve benzeri ilginç hayvan isimlerine rastlanmaktadır. Fiillerden sıpırtdamaḫ ve serelamaḫ ile isimlerden toyıḫ kelimesi şekil bakımından Derleme Sözlüğü’nde az ses değişiklikleriyle ancak anlam farklılığıyla yer almaktadır. Diğer kullanımlar ne şekil ne anlam açısından Derleme Sözlüğü’nde yer almaktadır.

Derleme Dictionary is a dictionary composed of words that have not entered the written language and compiled from the dialect of the people. In this study, 141 words were compiled from Van dialect in order to contribute to this work. Of this number, 28 are verbs, 4 are nouns, 24 are adjectives, 4 are adverbs, 34 are compound verbs, 2 are prepositions and 1 is composed of words or word groups formed with adjective-verb suffix. In the study, some words have been explained and Azerbaijan Turkish has been used most of the time. For example, while explaining the word Sein ~ seyin ‘water jug’, explanations were made based on Azerbaijan Turkish. In addition to game names such as göz ummecılıḫ, gizlenpoş, there are also interesting animal names such as bızavburnu, erihḳızartan, and so on. The verbs sıpırtdamaḫ and serelamaḫ and the noun toyıḫ are included in the Compilation Dictionary with slight sound changes in form but with a difference in meaning. The other usages are included in the Compilation Dictionary neither in terms of form nor meaning.
Contributions to the Compilation Dictionary of Van Dialect
Keywords: Derleme sözlüğü; Van ağzı; Azerbaycan Türkçesi; Complication Dictionary; Van dialect; Azerbaijani Turkish