Lüleburgaz Sokullu Mehmed Paşa Menzil Külliyesindeki şadırvana II. Mahmud döneminde eklenen barok unsurlar - Şekerci, Vahit (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, 2024)
Lüleburgaz Sokullu Mehmed Paşa Menzil Külliyesi, Mimar Sinan tarafından 1570 yılında tamamlanmıştır ve Trakya'da önemli bir geçiş noktası konumunda yer alan Lüleburgaz'da inşa edilmiştir. Menzil teşkilatlarının yapımına, Osmanlı Devleti'nde 16. yüzyıldan başlanmış ve 1840 yılında posta teşkilatının kurulmasına kadar devam etmiştir. Belgrad'dan Şam'a kadar uzanan ana güzergahta bulunan önemli külliyelerden biri olan Lüleburgaz Sokullu Mehmed Paşa Menzil Külliyesi, Klasik Osmanlı mimarisi tarzında inşa edilmiş, ancak avlusuna 18. yüzyılda batılılaşma etkisiyle eklemeler yapılmıştır. Bu çalışmada, II. Mahmud döneminde külliyenin avlusundaki Şadırvana eklenen Barok sanat unsurları incelenmiştir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve saha araştırması modeli kullanılmıştır. Araştırmanın konusunu, Edirne-Hatay illeri arasındaki menzil külliyeleri, II. Mahmud döneminde yapılan Şadırvanlar ve aynı dönemde tadilat ve tamirat görmüş eserler oluşturmaktadır. Çalışmamızda, Sokullu Mehmed Paşa'ya ait ve II. Mahmud'un memleket gezilerini kapsamında Trakya yarımadasındaki eserlere odaklanılmıştır. Osmanlı'da modernleşme hareketiyle Barok ve Rokoko tarzında eserler üretilmeye başlanmıştır. Bu üretimler, bazen tadilat bazen de tamirat şeklinde gerçekleştirilmiştir. Yeni sanat anlayışının üretimleri genellikle İstanbul merkezli olup özel sebepleri nedeniyle Konya gibi tesadüfi olmayan merkezlerde yoğunlaşmıştır. Bu nedenle, çalışmamızda özel anlam ifade eden yerlerdeki değişiklikler incelenerek konunun daha anlaşılır hale getirilmesi amaçlanmıştır. Lüleburgaz Külliyesi dışında, menzil hattında yer alan diğer eserlerde de Barok döneme ait eklemeler tespit edilmiştir. Barok dönemde yapılan tadilatların siyasi ve ideolojik amaçlarla da yapılmış olabileceğini düşünmekteyiz. II. Mahmud Edirne'nin Ruslardan geri alınması nedeniyle şehri 1831 yılında ziyaret etmiştir. Padişah ziyaret sırasında halkın arasında modern kıyafetlerle gezmesi, mehter marşı yerine nebvet çaldırması vb. daha önce yapılmayan yeniliklere yer vermiştir. Ziyaret sonrasındaki süreçte (1831-1839) Edirne, Babaeski ve Lüleburgaz'daki eserlerde tamiratlar yapılmıştır. Yapılan tamiratlarda dönemin sanat üslubunun (Barok sanat) yansıtılmasının yanı sıra, Osmanlı tebaasına yeniliklerin (Batı modernleşmesi) sanat yolunu da kullanarak kabul ettirilmesine yönelik yapıldığını da düşünmekteyiz.

Lüleburgaz Sokullu Mehmed Pasha Menzil Complex was completed in 1570 by Mimar Sinan and was built in Lüleburgaz, an important transit point in Thrace. The construction of Menzil organizations began in the Ottoman Empire in the 16th century and continued until the establishment of the postal organization in 1840. One of the significant complexes on the main route extending from Belgrade to Damascus, Lüleburgaz Sokullu Mehmed Pasha Menzil Complex, was built in the Classical Ottoman architectural style, but additions were made to its courtyard in the 18th century under the influence of Westernization. This study examines the Baroque art elements added to the fountain in the complex courtyard during the reign of Mahmud II. The research employs qualitative research methods, including document analysis and field research models. The study focuses on the Menzil complexes between the provinces of Edirne and Hatay, the abolution fountains built during the reign of Mahmud II, and the works that underwent renovation and repair in the same period. Our study concentrates on Sokullu Mehmed Pasha's works and the Thrace peninsula structures as part of Mahmud II's domestic travels. As part of the modernization movement in the Ottoman Empire, works in Baroque and Rococo styles started to be created. These productions were occasionally implemented as renovations and sometimes as repairs. The productions of the new art style were generally centered in Istanbul and concentrated in non-coincidental centers like Konya for particular reasons. Therefore, our study aims to make the subject more understandable by examining changes in places of special significance. In addition to the Lüleburgaz Complex, Baroque period additions were also found in other structures along the Menzil route. The renovations carried out during the Baroque period might have also been for political and ideological purposes. Mahmud II visited Edirne in 1831 due to the city's recapture from the Russians. During his visit, the Sultan introduced several unprecedented innovations, such as walking among the people in modern attire and having the nevbet played instead of the mehter march. In the period following the visit (1831-1839), repairs were made to structures in Edirne, Babaeski, and Lüleburgaz. These repairs were not only intended to reflect the art style of the period (Baroque art) but also aimed at using art to help the Ottoman subjects accept the new changes (Western modernization).
Baroque elements added to the abolution fountain in the Sokullu Mehmed Pasha Menzil Complex during the Mahmud II. period
Keywords: Şadırvan; Barok; Menzil Külliyesi; Modernleşme; Sokullu; Abolution Fountain; Baroque; Menzil Complex; Modernization; Sokullu