17. yüzyıl Osmanlı şeyhülislamlarından Çatalcalı Ali Efendi’nin hayatı ve fetvaları üzerine bazı mülâhazalar - Kılavuz Eser, Esra (İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, 2021)
Osmanlı şeyhülislamları hakkında yapılacak detaylı çalışmalar, Osmanlı hukukunun daha iyi anlaşılması ve yorumlanması için büyük önem arz etmektedir. 17. yüzyılda yaşayan Çatalcalı Ali Efendi hem 13 yıllık şeyhülislamlığı, hem de sonraki dönemde kendisine çokça başvurulan muteber fetvalarıyla dikkat çeken ve üzerinde çalışılması gereken isimlerdendir. Bu makalede Çatalcalı Ali Efendi’nin şimdiye dek tarih ve tabakât eserlerinden hareketle hazırlanmış en geniş biyografisine yer verilmektedir. Makalenin hedeflediği bir diğer husus; Çatalcalı Ali Efendi’nin verdiği fetvalardan oluşan Fetâvâ-yı Ali Efendi adlı eserin derleniş sürecini tespit etmek olup bunun için eserin yazma nüshalarındaki müstensih kayıtlarına başvurulmuştur. Son olarak Fetâvâ-yı Ali Efendi hakkında literatürde yer alan bilgiler tekrar gözden geçilmiş ve en isabetli verilere ulaşılmaya çalışılmıştır.

Detailed works on Ottoman Shaikh al-Islams are very important to understand and interprete classical Ottoman law better. Shaikh al-Islam Çatalcalı Ali Efendi –who lived in the 17th century- is one of the names needs to be studied on, both for his 13 years mission and the importance of his fatwas in the Ottoman legal system. In this paper, I studied the most comprehensive biography of Çatalcalı Ali Efendi in the light of history and tabaqât sources and the compliation process of Fatawa Ali Efendi. I searched out the records of the copyists on the manuscripts. Additionally, I reviewed the commonly held informations about Fatawa Ali Efendi and tried to reach the most accurate results about it.

تعتبر الدراسات التفصيلية لشيوخ الإسلام العثمانيين ذات أهمية كبيرة لدورها في فهم وتفسير القانون العثماني بشكل أفضل. جتالجه لي علي أفندي الذي عاش في القرن السابع عشر من أحد الأسماء التي تلفت الانتباه وتحتاج إلى دراسة، وذلك بسبب توليه منصب شيخ الإسلام خلال ثلاثة عشر عاما وفتاواه المعتبرة التي كثيراً ما تقبل حتى بعد وفاته. في هذا المقال تم تضمين أشمل سيرة ذاتية لجتالجه لي علي أفندي استناداً إلى الكتب التاريخية والطبقات والأعلام. ومن ناحية أخرى استهدف هذا المقال الكشف عن عملية تجميع فتاوى التي أفتاها جتالجه لي علي أفندي وتأليف الكتاب المسمى ب "فتاوى علي أفندي"، ومن أجل ذلك تمت مراجعة قيود الفراغ الموجودة في النسخ المخطوطة للكتاب. وأخيرًا، من أجل الوصول إلى معلومات أكثر دقة عن كتاب "فتاوى علي أفندي" تمت مراجعة المعلومات الواردة في الأدبيات.
Some remarks on the life of çatalcalı Ali Efendi, Ottoman Shaikh al-islam in 17th century, and his fatwas
ملاحظات حول حياة وفتاوى جتالجه لي علي أفندي؛ أحد شيوخ الإسلام العثمانيين في القرن السابع عشر
Keywords: 17. yüzyıl Osmanlı Hukuku; Şeyhülislam; Fetva; Çatalcalı Ali Efendi; Fetâvâ-yı Ali Efendi; Ottoman law in the 17th century; Shaikh al-islam; Fatwa; Fatawa Ali Efendi; القانون العثماني في القرن السابع عشر; شيخ الإسلام; الفتوى; جتالجه لي علي أفندي; فتاوى علي أفندي