Mutfaktan Sanata: Klasik Türk Şiirinde Tatlı ve Şekerlemeler

Abstract

Türk mutfağı üzerine gerek nicelik gerekse nitelik bakımından memnuniyet verici birçok çalışma yapılmış olmakla birlikte, mutfak kültürümüzün tarihî kaynaklarından biri olan edebî eserlerden, özellikle de divanlardan pek yararlanılmadığı, klasik edebiyat alanında yapılmış ilgili birçok çalışmanın da gerektiği kadar dikkat çekmediği görülmektedir. Bu konudaki noksanlığın giderilmesine bir nebze olsun katkı sağlamak amacıyla hazırlamayı planladığımız çalışmalar serisinin ilk örneğini, yemekleri konu edinen bildirimiz oluşturmuştu.1 Serinin devamı niteliğindeki makalemizin temeli de büyük oranda, başta mutfak kültürü unsurlarını konu edinenler olmak üzere –bir kısmı danışmanlığımızda hazırlanmış– lisansüstü tahlil tezlerine, ayrıca diğer akademik çalışmalara dayanmaktadır. Anılan çalışmalarda yer verilen bilgi ve beyit örnekleri bu kez tatlı ve şekerlemeler özelinde bir araya getirilerek yeniden ele alınmış, fark edilen bariz hatalı yerler dışında beyitlere müdahale edilmemiş, başta şiirlere ilişkin künye bilgileri olmak üzere belirlenen kimi noksanlıklar giderilmeye, çalışmaya ayrıca ulaşılan yeni bilgi ve beyit örnekleri çalışmaya eklenmiş, böylece divanların tatlı ve şekerleme çeşitleri bakımından da ne denli zengin bir içeriğe sahip olduğuna dikkat çekmeye; aynı zamanda mutfaktan sanata yapılan yolculukta tatlı ve şekerlemelerin şiirdeki yansımaları hakkında derli toplu ve daha sağlıklı bir şekilde bilgi verilmeye gayret edilmiştir. Bu noktada bal, pekmez, reçel ve şeker gibi mâmüller, yemeklerle birlikte ikramlık olarak anılmamaları da dikkate alınarak müstakil bir tatlı veya şekerleme çeşidi olarak değerlendirilmemiş olması dolayısıyla çalışmamızda bu unsurlara ayrı birer madde olarak yer verilmemiştir. Klasik edebiyat şairleri, diğer pek çok unsurda olduğu gibi tatlı ve şekerlemeleri de büyük oranda sevgili, âşık ve rakip üzerinden; aynı zamanda başta teşbih, cinas, tevriye ve telmih olmak üzere çeşitli edebî sanatlar eşliğinde ve de estetik bir planda ele almışlardır.