İşkence ve kötü muamele yasağının yatay etkisi (Drittwirkung)

Abstract

İşkence ve kötü muamele yasağı, gerek ulusal gerekse uluslararası hukukta mutlak ve istisna getirilemez niteliktedir. Bu yasak esasen devletlere negatif bir yükümlülük yüklemektedir. Bununla birlikte Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve bireysel başvuru usulü kapsamında verdiği kararlarda Anayasa Mahkemesi işkence ve kötü muamele yasağının ihlali teşkil eden fiillerin önlenmesi ve etkin bir şekilde soruşturulması için devletin pozitif yükümlülüklerinin varlığını kabul etmektedir. Pozitif yükümlülükler çerçevesinde önem taşıyan konulardan biri de birey-birey ilişkilerinin (inter se) bu yasak kapsamında değerlendirilmesidir. Bunun sonucu olarak işkence ve kötü muamele ağırlığına ulaşan fiillerin üçüncü kişilerden kaynaklansalar dahi önlenmesi ve etkin bir şekilde soruşturulması yükümlülüğü ortaya çıkmıştır. Bu kapsamda bilhassa çocuklara karşı istismar ve şiddet ile aile içi şiddet vakaları ön plana çıkmaktadır. Bu çalışmada, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararları ile öğretide işkence ve kötü muamele yasağının yatay etkisinin kapsam ve sınırları tetkik edilmektedir.

The prohibition of torture and ill-treament is of an absolute character and a non-derogable right, and it mainly implies negative responsibilities for the state. Thus being so, the European Court of Human Rights and the Turkish Constitutional Court have developed positive obligations for the prevention and effective investigation of illtreatment allegations. One of the significant issues in this regard is the extension of such obligations to individualindividual (inter se) relations. As a consequence of this extention, states are now under the obligation of preventing and effectively investigating ill-treatment allegations even though they might have been committed by private individuals. In this vein, cases of violance against and abuse of children and domestic violance are of prime importance. In this study, the horizontal effect of the prohibition of torture and ill-treatment shall be in the light of the ECHR and the Turkish Constitutional Court judgments and literature analysed.