Hicrî V. Asır Siyâsetnâmelerinde Yer Alan Hadislerin Değerlendirilmesi

Abstract

Siyâsetnâmelerde hadislerin kullanımı müellifin din ilimleri, özellikle de hadis ilmiyle olan ilgi ve yetkinliğine göre değişmektedir. Turtûşî, Mâverdî, Gazzâlî ve Sülemî'nin siyâsetnâmelerinde hadislere çok yer verilmiştir. Hatta Turtûşî ve Sülemî'nin eserlerinin yazılmasında hadislerin tam anlamıyla yönlendirici olduklarını söyleyebiliriz. Fakat Vezir el-Mağribî ve Hatîb el-İskâfî gibi yazarlar eserlerinde hadislere yer vermemişlerdir. Çünkü bu yazarların uzmanlık alanları daha çok edebiyat ve tarihtir. Nizâmülmülk, Hasan el-Murâdî gibi yazarlar da siyâsetnâmelerinde az sayıda hadise yer vermişlerdir. Bu müelliflerin hadis ilminde sınırlıda olsa yetkinlikleri olmasına rağmen, devlette uzun yıllar bürokrat olarak görev yaptıkları için, yaşadıkları dönemde devletin işleyişinde aksayan yönlere pratik çözüm önerileri getirmeyi öncelemişlerdir. Gözle görülen problemlere uygulanabilir çözüm önerileri sunmuşlardır. Burada faydalandıkları ana kaynaklar geçmiş milletlerin tecrübeleridir. Sülemî dışındaki müellifler hadisleri senetsiz bir şekilde nakletmeyi seçmişlerdir. Dile getirilen hadislerin sahihliği de yukarıda söylediğimiz mantığa göre değişmektedir. Hadis ilminde yetkinliği olan yazarlar daha çok sahih hadisi eserine almıştır. İncelediğimiz on eserde tespitimize göre dört yüz elli hadis olmasına rağmen, en az iki yazar tarafından kullanılan ortak hadislerin sayısı sadece otuzdur. Bu tespit siyâsetnâmelerde konu çeşitliliğinin en belirgin delilidir. Siyasetle ilgili olduğu düşünülen hadislerin büyük bir kısmının incelediğimiz eserlerde yer aldıklarını rahatlıkla söyleyebiliriz. Siyâsetnâmelerde hadislerle beraber âyetlere de yer verilmiştir. Bu anlamda âyet ve hadisler arasında hem içerik hem de sayı bakımında bir bütünlüğün olduğunu söylemek mümkün. Bazı hadislerin siyasî amaçlar için kullanılması özellikle Nizâmülmülk ve Mâverdî gibi müelliflerce başvurulan bir yöntem olduğunu müşahede ettik. Müslümanların siyasî tarihlerinde din-siyaset, ümera- ulemâ ilişkilerine kaynaklık edecek eserlerden bazıları da siyâsetnâmelerdir.

The use of hadiths in Siyāsetnāmas varies according to the author's interest and competence in religious sciences, especially in the science of hadith. Turtûşî, al-Mâwardî, al-Ghazâlî, and al-Sulamî's books include a lot of hadiths. In fact, we can say that hadiths literally guided the writing of Turtûshî and al-Sulamî's books. However, authors such as Wazir al-Maghribī and Khatîb al-Iskâfî did not include hadiths in their books. This is because their areas of specialization were literature and history. Authors such as Nizâm al-Mulmulk and Hasan al-Murâdî also included limited hadiths in their books. Although these authors had limited competence in the science of hadith, since they served as bureaucrats in the state for many years, they prioritized providing practical solutions to the problems in the functioning of the state in their time. Unlike the books containing many hadiths, they offered practical solutions to visible problems instead of preaching. With the exception of al-Sülemî, the authors chose to narrate the hadiths without a hadith script. The authenticity of the hadiths narrated varies according to the logic mentioned above. Authors who were competent in the science of hadith included more sahih hadiths in their books. Although there are four hundred and fifty hadiths in the ten books we analyzed, the number of common hadiths used by at least two authors is only thirty. This is the most obvious evidence of the diversity of topics in the siyâsetnâme books. We can easily say that most of the hadiths that are thought to be related to politics are included in the books we analyzed. Verses are also included in the books along with hadiths. In this sense, it is possible to say that there is a unity between verses and hadiths in terms of both content and number. We have observed that the use of some hadiths for political purposes is a method used especially by authors such as Nizâm al-Mülûk and al-Mâwardî. Some of the books that will serve as a source for religion-politics and the relations between umâra and ulema in the political history of Muslims are siyâsetnâmes.