20 . Yüzyıl İstanbul’unda Cami Musikîsi formlarından Kur’ân tilaveti ve icracıları

Abstract

nsanlığın var oluşuyla beraber estetik ve sanat kaygısmm oluştuğu herkesçe malumdur. Bu durum İçtimaî hayati daha ahenkli ve yaşana- bilir kıldığı gibi toplumun sahip olduğu dinin ve medeniyetin izlerini de yaşamm her safhasında göstermeye vesiledir. Başta mimari olmak üzere edebiyat ve mûsikî bu sanatların öncüleri arasmda gosterilebi- lir. Biri taşın, diğeri yazmın, sonuncusu ise sesin estetik tezahürüdür. İlâhî dinlerde zikri geçen üç sanatın aksülamelini evvelâ mâbetlerde görmekteyiz. Bir kilise, sinagog veya caminin gerek mimarisine gerekse buralarda okunan ayet ve ayetlerin tefsiri mesabesindeki şiirler, ilahi- ler, munacat ve kasidelerin muktezâyı hale uygun bir şekilde makamh İcrası, mensubu olduğu dinin ve medeniyetin huzmelerini izhar eder. Genel kanaate göre mûsikînin dinden neşet ettiği ifade edilmektedir. Dolayısıyla dinî hayatin koymuş olduğu düsturları mûsikîyle bağdaştır- mak, rûhun telezzüzü ve teskinine kapı aralamaktadır. İlâhî dinlere baktığımızda hemen hepsinde bir şekilde musikîye mü- racaat edildiği görülmektedir, tsrailoğullarmm atalarından Hz. îshak’ın (2.5.) soyundan gelen Hz. Davud (a.s.) sesiyle insanlığı, hayvanat! hatta cemâdâtı dahi teşbihine dahil ettiği Kur’ân-1 Kerimde İfâde edilmekte- dir (Sâd Sûresi, 38: 18-19). Yahudilikte, Hnstiyanhkta ve diğer dinlerde âyinlerinde insan sesi ve bazı enstrümanların yer alması ibadette huşû- nun artmasına önemli vesilelerdendir.' İlâhî olmayan dinlere baktığı- mtzda da yoğun bir şekilde mûsikîden istifade edildiği görülmektedir. Eski Türklerde Şaman, musikiyi adeta dini inancm aslî unsuru gibi kullanma gayretinde olmuştur. Tonguzlar ;،Şaman”, Altaylar ■،Kam”, Ya- kutlar “Oyun”, Kırgızlar “Bahşı”, Oğuzlar “Ozan”, Mogollar “Boge” veya “Bö”, Samoyedlerin “Tadtbey” olarak isimlendirdikleri Şamanlar, din adamlığı vâsfının yanında sihirbaz, şâir, rakkas, hekim ve musikişinas olarak da kabul edilmekteydi. Buna göre musikiyi sihir, İbâdet, eğlen- ce, havayı açtırma, yağmur yağdırma, hastalan tedavi, kayıp esyalan buldurma, cinleri, ruhları davet, av, doğa üstü olaylan kontrol etme ve savaş gibi toplumu ilgilendiren çoğu meselelerde kullanmışlardır. Yu- kanda da zikredildigi gibi dinî düsturların estetik ve sanatlı anlatımında mûsikî mühim bir rol almıştır....