Mustafa b. Ali ve "Risâle-i Tecvîd" isimli eserinin tanıtım ve edisyon kritiği

Abstract

17. yüzyıl Osmanlı müelliflerinden olan Mustafa b. Ali, Mekke'nin yanı sıra Mısır'da bulunmuş, fıkıh, hadis ve kıraat ilminde kendisini yetiştirmiş bir âlimdir. Bu çalışmanın da konusu olan Risâle-i tecvîd adlı eseri de müellifin tecvîd konusunda kaleme aldığı eserlerden biridir. Eser; bir mukaddime, dokuz bâb ve bir hâtimeden oluşmaktadır. Bablarda ele alınan konular ise harflerin mahreçleri, sıfatları, istiâze ve besmele, zamir, med ve kasr, idğâm ve izhâr, tenvin ve nûn-u sâkin, tefhim ve terkik ve vakf ve sektedir. Hâtime bölümünde de Duhâ ve Leyl sûresinden Kur'ân'ın sonuna kadar her sûrenin sonunda okunan tekbir ve salavatlarda nasıl vasl ve vakf yapılacağı üzerinde durmuştur. Eserde tilâvet sahasında en çok kullanılan Âsım kıraati ve Hafs rivâyeti esas alınmıştır. Ancak tecvîd kaideleri anlatılırken sadece Âsım veya Hafs'ın görüşlerine yer verilmemiş; yeri geldikçe diğer kıraat imamlarının görüşlerine, tecvîd kaidelerine yönelik aralarındaki ihtilaflara ve hem fikir oldukları konulara da değinilmiştir. Dolayısıyla eserde ele alınan bu tecvîd kaideleri kıraat imamlarının ve tecvîd âlimlerinin görüşleri ve uygulamaları doğrultusunda daha geniş bir çerçevede işlenmiştir.

One of the 17th century Ottoman authors, Mustafa b. Ali is a scholar who has been in Egypt as well as Mecca and trained himself in the science of fiqh, hadith and qiraat. His work titled Risâle-i tecvîd, which is also the subject of this study, is one of the works written by the author on tajwid. The work consists of a preliminary, nine chapters and a hâtime. The topics dealt with the origin of letters, adjectives of the letters, istiâze and basmala, pronouns, med and kasr, idğâm and izhâr, tenvin and nûn-ı sâkin, tefhim and terkik and waqf and sekte. In the chapter of Hâtime, it is emphasized how to make a vasl and vakf in takbir and salawat recited at the end of each surah from Surah Leyl and Duha to the end of the Qur'an. In the work, the most used recitation the qiraat of Asim and one of his narrators, Hafs, was taken as basis. However, while explaining the rules of tajwid, not only the views of Asim or Hafs were included, but also the opinions of other qiraat imams, the disputes between them regarding tajwid rules and the issues they agreed upon were also mentioned. Therefore, these rules of tajwid discussed in the work are discussed in a wider framework in line with the views and practices of qiraat imams and tajwid scholars.