Madhabs in Context: A Study on Approaches on Nursî and Al- S̲h̲aʿrānī on Unifying Islamic Law Schools

Abstract

This study compares the perspectives of Bediüzzaman Said Nursî (d. 1960) and ʿAbd al-Wahhāb al-Shaʿrānī (d. 973/1565) on the unification of Islamic legal schools and their interaction with social and historical structures. It explores why Muslims adhere to different madhabs despite sharing common religious foundations and analyzes both scholars’ efforts to reconcile legal diversity. Using a comparative textual analysis of Nursî’s Risale-i Nur and Shaʿrānī’s Al-Mīzān al-Kubrā, the study highlights how each thinker regards legal plurality as an expression of divine wisdom that preserves unity while allowing flexibility. By examining jurisprudential examples such as the degree of impurity that invalidates prayer and the timing of Fajr, it argues that both scholars interpret differences as divine concessions suited to varying social needs. Ultimately, it concludes that madhab diversity, far from fragmenting the ummah, enriches Islamic law and offers valuable insights for modern Muslim coexistence and legal tolerance.

Bu makale, Bediüzzaman Said Nursî (ö. 1960) ile Abdulvehhab-ı Şa’rânî’nin (ö. 973/1565) fıkıh mezheplerinin birleştirilmesi ve bunların toplumsal ve tarihî yapılarla etkileşimi konusundaki yaklaşımlarını mukayeseli olarak incelemektedir. Çalışma, Müslümanların ortak dinî temellere sahip olmalarına rağmen neden farklı mezheplere mensup oldukları sorusunu irdelemekte ve her iki âlimin fıkhî ve hukukî ihtilafları uzlaştırma yönündeki çabalarını analiz etmektedir. Nursî’nin Risâle-i Nurları ile Şa’rânî’nin el-Mîzânu’l-Kübrâ’sı üzerine yapılan karşılaştırmalı metin analizi, her iki düşünürün de hukukî çoğulculuğu birliğin korunmasına hizmet eden, esneklik sağlayan ilahî bir hikmetin yansıması olarak gördüklerini ortaya koymaktadır. Namazı bozan necaset miktarı, sabah namazının vaktinin tespiti gibi örnekler üzerinden, her iki âlimin de farklılıkları toplumsal ihtiyaçlara uygun ilahî ruhsatlar olarak yorumladıkları gösterilmektedir. Sonuç olarak çalışma, mezhep farklılıklarının ümmeti bölmekten ziyade İslâm hukukunu zenginleştirdiğini ve modern dönemde Müslümanlar arası birlikte yaşam ve hukukî hoşgörüye değerli katkılar sunduğunu ortaya koymaktadır.