Tasavvuf Kültüründe Cennet Algısı

Abstract

Sûfîlerin matlubu ve maksudu Allah'ı rızasını kazanmak, bu rızayla O'na vasıl olmak ve cemâl-i bâ-kemâli müşahede edebilmektedir. Zaten seyr û sülûkte bunu amaçlamaktadır. Sûfîler bu maksat uğruna dünya nimetlerine ve cennet nimetlerine rağbet ve teveccühte bulunmamışlardır. Onların cennette hamlettikleri mana rıza, vuslat ve lika eksenindedir. Kur'an ve Sünnet merkezli olan bu düşüncelerini kitabî ve şifahî olarak temellendiren sûfîlerin sünnî itikadına mutabık oldukları açıkça görülmektedir. Fakat bazen yaşadıkları vecd ve istiğrak halinde söyledikleri şatahât türü sözlerdeki müphemlik müşkil durumlara sebebiyet vermiştir. Zahir ulemâ bu durumlara itirazlarda, reddiyelerde ve hatta tekfire varan ithamlarda bulunmuştur. Halbuki bu sözler ile kastedilen mana söyleyenin diğer sözleri ve düşünceleri ile mukayese edildiğinde yahut naklî ve aklî deliller ile tevil edildiğinde asıl mananın sakıncalı olmadığı anlaşılacaktır. Üstelik bu tarz söylemler şathiye ve cezbe halinde söylenmiş olabileceği gerçeği göz ardı edilememelidir. Araştırmamız sûfîlerin cennet algısını kendi eserleri kapsamında incelemeye ve diğer disiplinler ile mukayese etmeye matuftur.

The goals and objectives of Sufis are to gain Allah's consent, to meet Him with this consent, and to be able to see visio beatifica. This is what seyr and sulûk aims for. For this purpose, Sufis did not seek the blessings of the world and the blessings of paradise. The meaning they attribute to paradise is on the axis of rızā and likā. They expressed these thoughts, which are centered on the Qur'an and Sunnah, both in book form and verbally, and it is clear that they were in agreement with the Sunnī creed. However, the ambiguity in their discourses, which they sometimes uttered in the state of wajd and theopathic locutions, has caused difficulties. The jurisprudents have objected, rejected and even accused them of takfir. However, when the meaning of these sayings is compared with the other sayings and thoughts of the speaker, or when they are interpreted with rational and intellectual proofs, the true meaning will be revealed. Moreover, the fact that such statements may have been uttered in the form of shathiyāt and jadhba should not be ignored. This study aims to examine such situations within the scope of Sufis' own works and to compare them with other disciplines.