تفعيل الهيئة العليا للرقابة الشرعية وأثرها على المصارف الإسلامية في فلسطين

Abstract

This study deals with the activation of the Supreme Authority for Shari'a Supervisory in Palestine. This was established by a decision issued eight years ago by the Palestinian Monetary Authority. However, the decision remained without implementation until May 2018. That is when the commission was set to start its supervisory role in Islamic institutions and banks In Palestine. Before going into the details of the study, the researcher points out some of the obstacles encountered during the preparation of the study, which is indicated in the following: The new Palestinian experience in Islamic banks and Shari'ah supervisory bodies was reflected in the deficiency of knowledge and documentation resources that could be referred to during the study, as any research study needs a foundation of knowledge to be based on. The lack of specialists in the field of Shari'a supervision on Islamic banking transactions. The researcher suffered during her attempt to prepare special interviews to promote the study. Most of those working in this sector academically or in Islamic banks are from academic specialities with either Islamic or economic backgrounds. The lack of specialized references in the subject of the study, and the scarcity of research studies addressing it. Based on the above, the researcher envisioned the study plan to be as follows:First Chapter, covers the general framework of the study, including the methodology of research and tools and previous studies the researcher used as a base for this study. In the second chapter, the researcher reviewed the Islamic banks and their establishment in Palestine and internationally. The third chapter covers the importance of Islamic banks and the challenges they face on both Palestinian and international levels. The fourth chapter covers Shari'a supervision of Islamic banks in Palestine in terms of its concept, importance and problems faced. The fifth and final chapter covers activating the role of the Supreme Authority for Shari'a Supervision in Palestine and some of the international and Arab experiences in applying the “central” supreme Shari'a supervision to Islamic banks. In this study, the researcher concluded that it is important to activate the higher authority in Palestine and to initiate its work to ensure achievements on ground. This would in turn contribute to advancement in the development of local Islamic banks, with a vision to overcome the obstacles and challenges that may be faced. There is also a need for the attention of the specialized authorities to provide qualified human cadres who are able to work in the field of supervision of Islamic banks.تتناول هذه الدراسة تفعيل الهيئة العليا للرقابة الشرعية في فلسطين، والتي تأسست بموجب قرار صدر قبل ثماني سنوات من قبل قرار سلطة النقد الفلسطينية، إلا أن القرار بقي دون تنفيذ حتى مايو 2018 ليتم تشكيل الهيئة تمهيدا للبدء بدورها الإشرافي على هيئات الرقابة الشرعية في المؤسسات والمصارف الإسلامية في فلسطين. وقبل الخوض في تفاصيل ما تضمنته الدراسة، فإن الباحث يعرج على بعض العقبات التي واجهها خلال إعداده الدراسة، والتي تمثلت في: حداثة التجربة الفلسطينية في المصارف الإسلامية وهيئات الرقابة الشرعية، وانعكاس ذلك على توفر المعطيات المعرفية والمصادر التوثيقية التي كان من الممكن الرجوع لها خلال الدراسة، إذ أن أيَّ دراسة بحًثية تحًتاج إلى أرضية معرفية يمكن الارتكاز عليها. قلة المتخصصين في مجال الرقابة الشرعية على المعاملات المصرفية الإسلامية في فلسطين؛ وهو ما عانى منه الباحث خلال محًاولته إعداد مقابلات خاصة بهدف تعزيز الدراسة، إذ أن غالبية العاملين في هذا القطاع أكاديميا أو داخل المصارف الإسلامية هم من تخصصات أكاديمية في الجانب الشرعي أو في الاقتصاد. قلة المراجع المتخصصة في موضوع الدراسة، وندرة الدراسات البحًثية التي تناولته. وانطلاقا من ذلك ارتأى الباحث أن تكون خطة الدراسة على النحًو التالي: الإطار العام للدراسة وقد تضمن منهجية البحًث وأدواته والدراسات السابقة التي انطلق منها الباحث. وفي الفصل الأول استعرض الباحث المصارف الإسلامية ونشأتها فلسطيني ا وعالميا،ً والفصل الثاني في أهمية المصارف الإسلامية والتحًديات التي تواجهها على النطاقين الفلسطيني والعالمي، أما الفصل الثالث فتضمن موضوع الرقابة الشرعية على المصارف الإسلامية في فلسطين من حيث مفهومها وأهميتها والمشكلات التي تواجهها، والفصل الرابع والأخير فكان عن تفعيل دور الهيئة العليا للرقابة الشرعية في فلسطين وبعض من التجارب الدولية والعربية في تطبيق الرقابة الشرعية العليا على المصارف الإسلامية. وخلص الباحث في هذه الدراسة إلى ضرورة تفعيل الهيئة العليا في فلسطين ومباشرة أعمالها حتى تحًقق إنجازات على أرض الواقع تساهم في دفع عجلة تطور المصارف الإسلامية المحًلية، مع ضرورة تجاوز العقبات والتحًديات التي من الممكن أن تواجهها. بالإضافة إلى ضرورة اهتمام الجهات المختصة بتوفير كوادر بشرية مؤهلة وقادرة على العمل في مجال الرقابة الشرعية على المصارف الإٍسلامية.Bu çalışmanın konusu, Filistin Para Yönetimi'nin aldığı bir karar uyarınca sekiz yıl önce kurulan ancak Mayıs 2018 tarihine kadar uygulanmayan kararın yürürlüğe girmesi sonucunda ülkedeki İslami banka ve kurumların içindeki şer'i denetleme kurullarını denetleme rolünü üstlenmek amacıyla çalışmaya başlayan Filistin Yüksek Şeri Denetleme Kurulu'nun aktifleştirilmesidir. Çalışmanın bölümlerine geçmeden önce, araştırma esnasında ortaya çıkan bazı engellere değinilecektir: Filistinlilerin İslami bankalarda ve şer'i denetleme kurulları alanında tecrübesinin fazla olmaması ve bunun araştırma esnasında kullanılabilen veri ve bilgi kaynakların bulunmasına yansıması, zira herhengi bir araştırma dayanabileceği bir bilgi zeminine ihtiyaç duymaktadır. İslami bankacılık işlemlerini şer'i olarak denetleme alanında uzmanların az olması nedeniyle araştırmacının çalışmanın konusunu güçlendirecek görüşmeleri yapmaya çalışırken zorluk çekmiştir, çünkü şer'i denetleme konusunda akademik olarak ya da İslami bankalarda çalışanların çoğu ekonomi ya da ilahiyat bölümlerinden mezunlardır. Çalışma konusundaki kaynakların ve onu ele alan araştırmaların az olması. Bunlardan hareketle çalışmanın planı aşağıda belirtildiği gibidir: Birinci bölümde araştırmanın genel çerçevesi, kullanılan metodoloji, araçlar ve araştırmacının dayanıp temel aldığı önceki araştırmalardan söz edilmektedir. İkinci bölümde Filistin ve dünya bazındaki İslami bankaların tarihçesine değinilmektedir. Üçüncü bölümde Filistin ve dünya bazındaki İslami bankaların öneminden ve ortaya çıkan sorunlardan bahsedilmektedir. Dördüncü bölümde kavram, önem ve karşılaşılan sorunlar bakımından Filistin'deki İslami bankalara şer'i denetlemek konusundan söz edilmektedir. Son olan beşinci bölümde ise Filistin'in Yüksek Şer'i Denetleme Kurulu'nun rolünün aktifleştirilmesi ve İslami bankalara yüksek/merkezi şer'i denetleme konusunda bazı Arap ve uluslararası tecrübelerden bahsedilmektedir. Sonuç: Bu çalışmada, Filistin'deki yüksek kurulunun aktifleştirilmesi ve yerel İslami bankaların gelişmesinde katkı sağlayıp başarılar gerçekleştirene kadar ortaya çıkan sorunları ve engelleri aşarak işe devam etmesi gerektiği neticesine varılmaktadır. Ayrıca, yetkili makamların İslami bankalara şer'i denetleme alanında çalışabilen yetenekli ve donanımlı insan kaynaklarını sağlamak konusunda özen göstermesi gerektiği vurgulanmaktadır.