Tasavvufî Temellere Dayandırılan Enneagramın Tasavvuf Kavramlarından İlâh-ı Mu’tekad, A’yân-ı Sâbite ve Rabbi Has Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Abstract

Enneagram, insanların sahip olduğu mizaçları (birbiriyle bağlantılı) dokuz evrededeğerlendiren, kendini tanımanın da ötesinde gelişim yöntemi sunan sistemin adıdır.Ermeni asıllı ezoterist George Gurdjieff (1866-1946) tarafından kurulan enneagra-mın kökeni hakkında farklı fikirler öne sürülmüştür. Enneagramı modern ve bilim-sel kabul edenler olduğu gibi köklerini kadim geleneklerde arayanlar da olmuştur.Bazıları Katolik Hristiyanlık ve Kabala ile özdeşleştirirken bazı araştırmacılar tasav-vufî geleneğe dayandığına dair çalışmalar ortaya koymuştur. Bu araştırmacılar Gur-djieff’in on beş sûfîden aldığı eğitimle öğretisini geliştirdiğini ancak ortaya koyduğusistemin tasavvufî gelenekten uzaklaştığını tespit etmişlerdir. Tasavvufî gelenektençıkarak modern bir görünüm kazanan enneagramın tasavvuf ile benzer yönleri bulun-maktadır. Enneagramın değişim ve gelişim esaslı yönü, tasavvufî eğitimin “hâl ilmi”oluşuyla örtüşmektedir. Ayrıca enneagram mizaç özelliklerinin insanın doğuştan ge-tirdiği sabit hakikatlerini temsil etmesi, tasavvuf kavramlarından a’yân-ı sâbite ileaçıklanabilmektedir. İbnü’l-Arabî’ye (ö. 638/1240) ait bir kavram olan a’yân-ı sâbite,yaratılıştan gelen hakikatlere işaret etmeleri bakımından ilâh-ı mu’tekad ve rabbi haskavramları ile bağlantılıdır. Bu makalede tasavvufî eğitime dayandırılan enneagram,insanın özünü ifade eden tasavvufî kavramlardan a’yân-ı sâbite, ilâhî mu’tekad verabbi has ile değerlendirilmeye çalışılmıştır.

The Enneagram is a system that evaluates individuals’ temperaments across nineinterconnected phases, proposing a method for self-development that transcendsself-knowledge. The Enneagram was developed by the Armenian-born esotericistGeorge Gurdjieff (1866-1946). The origins of the Enneagram are not universallyaccepted. While some scholars accept the Enneagram as a modern and scientific sys-tem, others trace its origins to ancient traditions. While some researchers identify itwith Catholic Christianity and Kabbalah, others have proposed studies suggesting itsbasis in sufi tradition. These researchers have determined that Gurdjieff developedhis teachings through the training he received from fifteen sufis, yet the systemhe ultimately put forward diverged from the Sufi tradition. The enneagram, whichemerged from the sufi tradition and gained a modern appearance, has identical as-pects with Sufism. The Enneagram’s emphasis on change and development mirrorsthe “science of state” in sufi education. The notion that the Enneagram’s temperamenttraits embody immutable truths with which humans are born can be elucidated bythe sufi concept of ‘ayān sābita The ‘ayān sābita a concept attributed to Ibn al-‘Arabī(d. 638/1240), is associated with the concepts of ilāh mu‘tekad and rabb khās interms of pointing to the truths from creation. In this article, an effort has been madeto evaluate the enneagram, which is predicated on sufi education, through the lensof sufi concepts of ‘ayān sābita, divine mu‘tekad, and rabb khās, which express theessence of the human being.