Sharia compliance of financial engineering: A theoretical and practical evaluation

Abstract

This study develops a rigorous methodological foundation for constructing an integrated evaluation framework for Islamic financial products, addressing the longstanding absence of standardized, replicable, and analytically coherent assessment tools in the field. Existing literature largely separates Shariah compliance analysis from economic performance evaluation, resulting in fragmented methodologies and inconsistent regulatory practices. This study adopts a mixed-methods design that combines deductive reasoning rooted in Islamic jurisprudence with inductive refinement derived from empirical contract analysis. The methodological structure integrates qualitative tools—such as clause-based checklists and structured suspicion scoring—with quantitative financial indicators capturing risk, liquidity, return, and capital preservation. The paper demonstrates how theoretical assumptions are transformed into conceptual components and operational procedures within a dual-pillar system comprising Shariah compliance and economic efficiency. This methodological contribution provides an academically defensible and practically applicable pathway for developing a comprehensive evaluation framework that is internally coherent, transparent, and adaptable to diverse Islamic financial instruments.Bu çalışma, İslami finansal ürünlerin değerlendirilmesine yönelik bütünleşik bir değerlendirme çerçevesinin oluşturulması için sağlam bir metodolojik temel geliştirmeyi amaçlamakta ve alandaki uzun süredir devam eden standartlaştırılmış, tekrarlanabilir ve analitik açıdan tutarlı değerlendirme araçlarının eksikliğini ele almaktadır. Mevcut literatür, Şer 'î uygunluk analizini ekonomik performans değerlendirmesinden büyük ölçüde ayrı ele almakta; bu durum parçalı metodolojilere ve tutarsız düzenleyici uygulamalara yol açmaktadır. Bu çalışma, İslam fıkhına dayalı tümdengelimsel akıl yürütmeyi, ampirik sözleşme analizinden elde edilen tümevarımsal iyileştirme ile birleştiren karma yöntemli bir araştırma tasarımı benimsemektedir. Metodolojik yapı; madde bazlı kontrol listeleri ve yapılandırılmış şüphe puanlaması gibi nitel araçları, risk, likidite, getiri ve sermayenin korunmasını ölçen nicel finansal göstergelerle bütünleştirmektedir. Çalışma, teorik varsayımların Şer 'î uygunluk ve ekonomik etkinlikten oluşan çift sütunlu bir sistem içinde kavramsal bileşenlere ve operasyonel prosedürlere nasıl dönüştürüldüğünü ortaya koymaktadır. Bu metodolojik katkı, içsel olarak tutarlı, şeffaf ve farklı İslami finansal araçlara uyarlanabilir, kapsamlı bir değerlendirme çerçevesinin geliştirilmesi için akademik açıdan savunulabilir ve pratikte uygulanabilir bir yol sunmaktadır.