التكييف الفقهي والقانوني للودائع المصرفية في البنوك التقليدية: دراسة مقارنة

Abstract

Bu çalışma, geleneksel bankalardaki mevduatların İslam hukuku ve yasal mevzuat açısından keyfiyetini teorik temellendirme yoluyla aydınlatmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, mevduatın mahiyetini fıkhi ve hukuki açıdan anlama ve değerlendirme çabasına odaklanmaktadır. Yine çalışma, fakihler ve hukukçular arasındaki banka mevduatının mahiyeti konusundaki farklılıklara odaklanmıştır. Konunun bizzat hukukçular arasında ihtilaflı olduğu saptanmıştır. Söz konusu ihtilaf, bazılarının bunu bir borç olarak tanımlaması, diğerlerinin ise istisnai bir mevduat şeklinde görmesiyle ortaya çıkmıştır. Bazıları da bunun gerçek bir mevduat veya özel bir niteliğe sahip bir sözleşme olduğunu savunmuştur. Yine çağdaş fakihler arasında da bu konunun ihtilaflı olduğu tesbit edilmiştir; çoğunluk bunu bir borç olarak tanımlarken, diğerleri gerçek bir mevduat olarak nitelendirmiştir. Az bir kısmı ise bunun özel bir niteliğe sahip bir sözleşme olduğunu, adlandırılan sözleşmelerden biri olmadığını savunmuştur. Çalışmada tümevarımsal, tanımlayıcı ve analitik yöntemler izlenmiştir. Bu yöntemler, hukukçılar ve çağdaş fakihler arasındaki görüş farklılıklarını, argümanlarını, tartışmalarını, ve buna verilen yanıtları ortaya koymak, ayrıca banka mevduatı sözleşmesinden kaynaklanan etkileri, yükümlülükleri ve karşılıklı hakları ele almada kullanılmıştır. Araştırma, banka mevduatı sözleşmesinden kaynaklanan etkileri geniş bir şekilde ele almıştır. Söz konusu etkiler arasında mülkiyetin devri, mevduatın güvence altına alınması, karşılıklı olarak iade etme hakkı, bankanın mevduatı kullanma, bundan yararlanma, karşılıklı hesaplaşma talebinde bulunma, yatırılan paraların iadesi ve bu paraların güvencesi gibi konular bulunmaktadır. Son olarak araştırmacı, banka mevduatının krediye tercih edildiği ve faiz içeren bankacılık uygulamalarının haram olarak değerlendirildiği sonucuna varmıştır.

The research aims to identify the nature of the bank deposit, and the jurisprudential and legal adaptation to it in traditional banks. The study focused on highlighting the essence of the difference between legitimists and jurists regarding the way of considering the bank deposit. The legitimists considered it a loan, an abnormal deposit, a real deposit, or a contract of a special nature, while the jurists considered it a loan, a real deposit, or a contract of a special nature. Jurists, however, did not consider it one of the known contracts. To achieve the objectives of the study, the descriptive and analytical approach was used to explain and discuss the differences in the statements and evidence of contemporary legitimists and jurists. The effects, obligations, and counter-rights resulting from the bank deposit contract was also addressed. The research included a study of the consequences of the bank deposit contract, and the effects of giving preference to consider it a loan. The effects include the transfer of ownership, guaranteeing the deposit, reciprocity, and the bank’s right to use the deposit, benefit from it, adhere to clearing from it, return the funds deposited with it, and guarantee it even if it is wasted by majeure force. The researcher concluded that the bank deposit should be considered as a loan, and that the interest of usurious banks is illicit.