Didaktik manzûmeler vasıtasıyla tecvîd öğretimi

Abstract

Birçok ilmin tahsilinde kaynak eserlerin daha kısa ve öz olarak telifi gelenek hâlini almıştır. Mensûr eserlerden farklı bir dil kullanan didaktik manzûmeler, birçok disipline ait konuları kendine has bir üslup ve tertiple işlemesi, aynı zamanda tahsil gören öğrenciye gerekli olan bilgileri derli toplu bir biçimde bulmasına imkân sağlaması itibariyle eğitim öğretim faaliyetleri çerçevesinde önemli bir görev ifa edegelmiştir. Bilindiği üzere pek çok açıdan cazip yönleri bulunan şiirsel form, eğitim-öğretimde etkili bir iletişim ve nakil vasıtasıdır. İslâm eğitim tarihine göz atıldığında, hemen hemen her aşamadaki tedris faaliyetinde, kısa zamanda ihtiyaç duyulan bilgilerin, şiir formunun avantajlarından istifade etmek suretiyle kullanıldığı görülmüştür. Bu tür ürünlerin ezberlenmesi, öğrencilerin dikkatlerinin dağılmasını ve muhtemel zaman kaybını da önlemiştir. Öyle ki hafızalara aktarılan bazı manzûm eserler, medrese programlarının ana metnini teşkil etmiştir. Tecvîd bilgilerini şiirsel formda telif etme geleneği, bir bakıma eğitim öğretimde önemli yer tutan ezberleme faaliyetlerine yardımcı olmak üzere ortaya çıkmıştır. Bu itibarla tecvîd ilmi zengin bir literatüre sahiptir. Elinizdeki çalışmanın amacı, tecvîd sahasında oldukça rağbet görmüş bazı didaktik manzûm metinleri tanıtmak suretiyle tecvîd muhtevalı didaktik manzûmelerin önemini ortaya koymaktır. Bu çerçevede oldukça zengin bir manzûm literatüre sahip olan tecvîd konulu manzûmelerden bazı örnekler ele alınacaktır.

Rewriting of source works of the field more concisely has become a tradition in the education of many disciplines. Didactic poems in manuscripts which use a different language from prose works have an important task in the context of education and training activities, since they allows students to collect the necessary information in a tidy manner by processing the subjects of many disciplines in their own style and order. As it is known, it is an undeniable fact that the poetic form, which has many attractive aspects, is an effective means of communication and transfer in education. When the history of Islamic education is taken into consideration, it will be seen that in almost all stages of the educational activities, the information needed in a short time is used by taking advantage of the form of poetry. The memorization of such products also prevented students from distracting and possible loss of time. Because of this, some memorized works have been the main text of madrasah programs. The tradition of rewriting the tajwid information in poetic form has emerged in a way to assist in the memorizing activity that has an important place in education and training.. In this respect, the science of tajweed has a rich literature. The aim of this study is to show the importance of didactic verses with the content of the tajweed by introducing some didactic verse texts which have become very popular in the field of tajweed. In this context, some verses on tajweed will be discussed in the light of examples related to the science of tajweed, which has a very rich verse literature.

لقد أصبحت عادة في دراسة العديد من العلوم أن تؤلف كتب مختصرة وقصيرة، وقد استخدمت الكتب المنثورة العديد من الأساليب اللغوية، أما المنظومات التعليمية فقد اعتمدت على أسلوب وترتيب خاص بها، وفي نفس الوقت من ناحية تحصيل العلوم كانت قد احتوت على المعلومات الضرورية مجموعة في مكان واحد، وكان لهذا الأمر دوره الضروري في تسهيل عملية التعلم والتعليم. وكما هو معلوم فإن الشكل الشعري له العديد من الجوانب الجدذابة، وهو وسيلة مؤثرة للاتصال والنقل في عملية منظومات ً وإن نظرنا إلى تاريخ التربية الإسلامية سنجد في كل مراحل التعليم تقريبا ، التعلم والتعليم شعرية احتوت على المعلومات التي احتاجها الطالب، وقدمتها بوقت قصير مستفيدة من مزايا الشكل الشعري. كما أن حفظ هذه المنظومات منع الطلاب من تشتيت انتباههم وكما أنه حفظ أوقاتهم، وفي الواقع تشكل بعض المتون الشعرية التي يجب حفظها أحد أهم الرامج التي اعتمدتها المدارس التقليدية القديمة، وقد ظهر تقليد إعطاء المعلومات التجدويدية بالشكل الشعري بطريقة تساعد على الحفظ، الذي يحتل مكانة مهمة في التعلم والتعليم، وبهذا الاعتب وهدف هذه ،ً ار فإن علم التجويد له آداب غينة جدا ً كما هدفت أيضا ، في مجال التجويد ً الدراسة للكشف محتوى بعض المنظومات التي لاحت رواجا للكشف عن أهمية محتويات تلك المنظومات الشعرية. وفي هذا الإطار سيتم أخذ بعض الأمثلة من ً المنظومات التجدويدة الكثيرة جدا.