Kur'an'a göre "lider, özellikleri ve liderlik modelleri"ne kısa bir bakış

Abstract

Bu çalışma, Kur’an’da lider kavramının geniş bir kullanım alanı olduğunu ortaya koymaya yöneliktir. Kur’an farklı lider statüleri için değişik kavramlar kullanmıştır. Bir devlet başkanı, ordu komutanı, yönetimin üst kademelerinde bulunan ve emir verme yetkisi olan kimseler hep lider statüsündedir. Bunları “yönetici liderler” olarak yorumlamak uygun düşecektir. İmam, halife, ülü’l-emr, melik ve seyyid kavramları bu statünün karşılığı olarak kullanılmıştır. Ayrıca Kur’an’da, doğrudan lider konumunda bulunmayan fakat liderin yanında ona danışmanlık yapan, kararlarının uygulanmasını sağlayan ve liderin yardımcıları mahiyetinde olan bazı gruplardan da bahsedilmektedir. Toplumu etkileme güçleri olduğundan bu grupları da lider kavramı içerisinde değerlendirmek isabetli görünmektedir. Mele’ (topluluğun ileri gelenleri), müstekbirûn (konumlarını büyük görüp büyüklenenler) ve mütrafûn (toplumun zengin tabakası) kavramları bu grupların karşılığı olarak kullanılmıştır. Diğer taraftan Kur’an, liderlerin özelliklerinden ve liderlik modellerinden ayrıntılı bir şekilde bahsetmektedir. İlgili açıklamalardan, liderin yönetime gelme ve halkı idare etme biçimi gibi yönetim konularında Kur’an’ın bakışının tespit edilmesi mümkün görünmektedir. Böylelikle lider ve topluluklarıyla ilişkileri Kur’an penceresinden değerlendirilmeye çalışılacaktır.

This study aims to reveal that the concept of leader has a wide area of use in the Qur’an. The Qur’an uses different concepts for different leader statuses. “A head of state, an army commander, people who are in the upper ranks of the administration and who have the authority to give orders” always have the status of leaders. The concepts of Imam, ‘ul al-amr, malik and sayyed are used for this status. The Qur’an commemorates some groups who are despite not being leaders themselves, accompany the leader, help them and provide the implementation of their decisions. Because these groups have power to influence the community, The Qur’an also commemorates them in the concept of leader. The concepts of mele (notables), mustakbirûn (arrogants) and mutrafûn (the rich) are used for these groups. On the other hand, Qur’an speaks in detail about the characteristics and leadership models of leaders. From the related explanations, it seems possible to determine the view of the Qur’an in management issues such as the way the leader comes to the administration and manages the public. Thus, this study tries to evaluate the leaders and their relationship with their communities from the perspective of the Qur’an.

تولي ھذه الدراسة مفھوم القیادة في القرآن الكریم عنایة خاصة وتبین أنھ یحتل مساحة واسعة فیھ، حتى تعددت أشكال استعمال مفھوم القیادة، من رئیس الدولة إلى قائد الجیش إلى ذوي المناصب العلیا في الإدارة والقرار، وھذا ما أطلقت علیھ الدراسة مصطلح (القادة التنفیذیین)، ویقابلھا الإمام والخلیفة وأولوا الأمر والملك والسید، ونطالع أیضا في القرآن الكریم أصنافا أخرى من القیادة غیر المباشرة، والتي تدخل في حیز المشورة للقائد، وتعمل على ضمان تنفیذ قراراتھ على الوجھ الأمثل، ولذلك تعدھا الدراسة ضمن صنف مساعدي القیادة، وإنما جمعت الدراسة كل ھذه الأصناف تحت مسمى القیادة لما لھا من تأثیر على المجتمع، ویقابل ھذا المفھوم الإیجابي للقیادة مفھوم سلبي تدخل فیھ مصطلحات أخرى مثل الملأ (قادة الرأي في المجتمع)، والمستكبرون (الذین یحقرون العامة) والمترفون (الطبقة الغنیة التي لا تؤدي حق المال)، وترى الدراسة أن القرآن الكریم قد ذكر بالتفصیل خصائص القادة ونماذجھم وأسالیبھم، ومما لھ صلة بمفھوم القیادة ما یعرض لھ القرآن الكریم من قضایا الإدارة كالسبیل التي یصل بھا القائد إلى السلطة والأسلوب الذي یحكم بھ الخلق، ولذلك تسلط الدراسة الضوء على علاقة القائد بالمجتمع من وجھة نظر قرآنیة