İslami finansta gecikme cezası uygulamaları

Abstract

Geleneksel finans sisteminde olduğu gibi İslami Finans ve bunun bir alt bileşeni olan İslami Bankacılık Sistemi, fon veya tasarruf fazlası olan birimlerin kaynaklarını İslam Hukuku çerçevesinde, fon ihtiyacı içerisinde olan birimlere aktaran alternatif bir finansal sistemdir. Bu açıdan, İslami Finans Kuruluşları, yoğunlukla borç alma, borç verme ve fon kullandırma araçlarını uygulamak durumundadırlar. Her tür borç verme işlemi tabii olarak belli oranda tahsil edilememe riskini taşımaktadır. Şu halde finansal aracılık hizmeti veren İslami Finans Kurumlarının, özelde ise İslami Bankaların, tahsil edilemeyen alacak yönetiminin önemli bir parçası olarak gecikme farkı veya gecikme cezası uygulamalarını iş süreçlerine dahil etmeleri kaçınılmazdır. İslami Banka fon kaynaklarının ortalama olarak %85’inin mevduat ve dış borçlanmalardan oluştuğu düşünüldüğünde tahsili geciken alacakların banka karlılığı ile birlikte mevduata dağıtılacak kar payı üzerinde olumsuz tesir icra edeceği anlaşılmaktadır. Esas itibariyle, İslami Bakaların gecikmiş kredi alacakları için alacakları cezai tedbirler, bu tarz olumsuz sonuçları en aza indirmeyi ve yönetilebilir bir seviyede tutmayı amaçlayacaktır. Bu makale, Türkiye’de ve Dünyada İslami Bankaların tahsili gecikmiş kredi alacakları için uyguladıkları cezai müeyyideleri ve bu konuda İslam Hukukçularının görüşlerini karşılaştırmalı olarak incelemeye çalışmaktadır. Netice olarak, bu konuyla ilgili yurt içi ve yurtdışında oluşturulmuş sınırlı sayıdaki bilimsel birikime katkı sağlanması hedeflenmektedir.

Islamic Financial Istitutions, like their counterparties in conventional finance, are intermediating agents, acting in accordance with Sharia Law and principles, between those that have excess funds or savings and those that need financing. Hence, Islamic Financial Institutions extend funding to legal entities that are in the shortage of fund and liquidity in the forms of Sharia compliant products and services. It is obvious that any type of fund utilization process bears a certain level of default risk from the perspective of the creditor. Islamic Financial Institutions and more specifically, Islamic Banks are inevitably in a position to consider the default risk in their funding processes and procedures and to keep their non-performing loans portfolio at a manageable level. Considering that aproximately 85% of Islamic Banks’ liabilities is consisted of deposits and foreign borrowings, increased nonperforming loans will obviously have negative effects on bank’s bottomline profitability and the profit rates which are to be distributed to profit and loss sharing accounts. Therefore, any form of default penalty that Islamic Banks resort to apply aims at avoiding possible misuse of credit repayments and its undesired effects on bank’s and depositors’ benefits. This essay intends to study on the best practices of default penalties applied by Islamic Banks worldwide and to review the thoughts and opinions of Sharia scholars on a comparative basis. It is ultimately intended to contribute to the scarce scientific studies on this issue created in Turkey and in the world.