Kadızâde Mehmed Efendi’nin Cevâhiru’l-İslâm adlı eseri ve bu eserdeki itikadî görüşlerinin tahlili

Abstract

Kadızâde Mehmed Efendi (öl. 1045/1635) 17. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde ortaya çıkan Kadızâdeliler Hareketinin lideridir. Balıkesir’de dünyaya gelmiş, ilk eğitimini burada tamamladıktan sonra İstanbul’a gelerek burada dönemin âlimlerinden ders alarak yetişmiştir. Kısa sürede devrin en etkili ve en meşhur vaizleri arasında yer almış, verdiği vaazlarıyla ve kaleme aldığı eserleriyle kitleleri peşinden sürükleyecek bir duruma gelmiştir. Dinî hususlardaki radikal tutumu ve deverân-ı sûfiye aleyhindeki görüşleri sebebiyle, başta Halvetîler olmak üzere cehrî zikirle semâ ayinleri yapan tarikatlar tarafından sert bir üslupla eleştirilmiştir. Kadızâde velut bir müellif olup nesir ve nazım biçiminde birçok eser telif etmiştir. Risâle-i İmân olarak da bilinen Cevâhiru’l-İslâm adlı eser de bu eserlerden biridir. Daha çok temel itikadî meseleleri ve ibadetlerle ilgili bazı hususları konu edinen bu risale çeşitli ilaveler ve eksiltmelerle birlikte rumi 1314’te (1896-97) Mızraklı İlmihâl’le birlikte basılmıştır. İş bu makale, Kadızâde’nin itikadî görüşlerinin ortaya konmasında önemli ipuçları barındıran söz konusu eserin sade bir dille latinize edilerek tahlil ve değerlendirmesinin yapılması hedeflenmiştir.

Qādī-zāde Mehmed Efendi (d. 1045/1635 is the leader of the Qādī-zādelis Movement that emerged in the Ottoman Empire in the 17th century. He was born in Balikesir, after completing his first education here, hecame to Istanbul and was educated here by taking lessons from the scholars of the period. In a short time, he became one of the most influential and famous preachers of the time. And with his sermons and the works he wrote, he came to a position that would drag masses after him. Dua to his radical attitude in religious matters and his views against to deverân al-sūfiyye, he was harshly criticized by the sects, especially the Halveties, that performed sema rituals with cahrī dhikr. Qādī-zāde is a productive author and has written many works in the form of prose and verse. Cevāhir al-Islam, also known as Risāle-i Iman, is one of these works. This treatise, which mostly deals with the basic issues of belief and some aspects of worship, was published together with the Mizrakli Ilmihāl in julian 1314 (1896-97),with various additions and reductions. In this article, it is aimed to analyze and evaluate the work in question, which contains important clues in revealing Qādī-zāde’s creed views, by latinizing it a plain language.

قاضي زاده محمد افندي زعيم "حركة قاضي زاده ليلر" التي ظهرت في دولة العثمانية في القرن السابع عشر. ولد في باليكسير, بعد أن أكمل تعليمه الإبتدائي هناك, جاء الى اسطنبول وتلقى تعليمه هناك بأخذ دروس من علماء الفترة. أصبح من أكثر واعظ نفوذا وشهرة في وقت قصير, أصبح في وضع يسمح له بسحب الناس من بعده بفضل خطبه وكتبه. تعرض لانتقادات شديدة من قبل الطريقات التي تفعلون حفلة الدوران بذكر الله جهرا وخاصة من قبل خلوتيين. قاضي زاده هو مؤلف ولود وقد كتب عديد من الكتب في شكل نثر وشعر. "جواهر الإسلام" المعروف أيضا باسم "رسالة الإيمان", هو أحد هذه الكتب. نشرت هذه الرسالة التي تتحدث في الغالب عن مسائل العقيدة الأساسية وبعض الأمور المتعلقة بالعبادة, مع بعض الإضافات والمحذوفات في عام 1314 رومي (1896-1897) مع "مزرقلي علم حال". في هذه المقالة, يهدف إلى تحليل وتقييم الكتاب المذكور أعلاه, واللذي يحتوي على أدلة مهمة في الكشف عن وجهات نظر عقيدة قاضي زاده, من خلال جعله لاتينيا بلغة واضحة.