Katılım Bankalarının TCMB ile Gerçekleştirdikleri Geri Satım Vaadli Alım (Repo) İşlemlerinin AAOIFI Standartlarına Göre Analizi

Abstract

Repo yöntemi açık piyasa işlemlerine ait bir ürün olup, merkez bankaları tarafından politika faizinin bankalar aracılığıyla piyasaya aktarımında ve bankaların likidite ihtiyacını gidermelerinde önemli bir rol üstlenir. Türkiye’deki konvansiyonel bankalar repo, katılım bankaları ise geri satım vaadli alım adıyla bu ürünü TCMB’nin açtığı ihalelere katılarak kullanım imkânına sahiplerdir. Katılım bankaları bu ürünü Türkiye Katılım Bankaları Birliği Danışma Kurulu’nun verdiği izne istinaden günümüzde yaygın şekilde kullanmaktadırlar. Makalenin konusu, Türkiye’deki katılım bankalarının TCMB ile gerçekleştirdikleri geri satım vaadli alım (repo) işlemlerini İslami Finans Kuruluşları Muhasebe ve Denetleme Kurumu’nun (AAOIFI) standartlarına göre analiz ederek, uygulamadaki eksikliklerini saptamaktır. Bu araştırma için AAOIFI’nin yayınladığı vaad ve vaadleşme ve satılan malın satıcıya geri dönmesi ile ilgili standartlar araştırmanın kapsamı içerisine alınmıştır. Araştırmamızda Türkiye’de 2015 yılından bu yana gerçekleştirilen bu işlemlerin AAOIFI standartları açısından eksiklerinin belirlemesi hedeflenmiş olup, katılım bankacılığının gelişimi açısından önemli bir konudur. Araştırma sonucunda saptanan eksikliklerin giderilmesi durumunda, katılım bankacılığına bakış açısı daha olumlu olacak ve bu bankaların fıkhi riskleri ve itibar riskleri azaltılabilecektir. Araştırmada günümüz repo uygulamasındaki süreç AAOIFI’nin konu hakkındaki standartları ile karşılaştırılarak analiz edilmektedir. Araştırma sonucunda; uygulanan mevcut sürecin faizli borç verme süreci olduğu, kıymetlerin gerçek alım satımının yapılması gerektiği, vaadleşme kurallarına uyulması gerektiği ve temerrüt durumunda teverruk yapısının kullanılması gerektiği temel sonuçlarına ulaşılmıştır

The repo method is a product of open market operations and plays an important role in the transfer of the policy rate by central banks to the market through banks and in meeting the liquidity needs of banks. Conventional banks in Turkey use this product by participating in auctions held by the CBRT under the name of repo and participation banks use this product under the name of purchase with the promise of resale. Participation banks use this product widely today based on the authorisation granted by the Advisory Board of the Participation Banks Association of Turkey. The subject of this article is to analyse the repurchase agreements (repo) transactions of participation banks in Turkey with the CBRT according to the standards of the Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions (AAOIFI) and to identify the deficiencies in practice. For this research, the standards published by AAOIFI on vaad and the return of the sold goods to the seller were included in the scope of the research. In our research, it is aimed to determine the deficiencies of these transactions carried out in Turkey since 2015 in terms of AAOIFI standards, and it is an important issue in terms of the development of participation banking. If the deficiencies identified as a result of the research are eliminated, the perspective on participation banking will be more positive and the fiqh risks and reputational risks of these banks can be reduced. In the research, the process in today's repo practice is analysed by comparing it with AAOIFI's standards on the subject. The main conclusions of the research are that the current process is an interest-bearing lending process, the actual purchase and sale of securities should be carried out, the rules of promissory contracts should be followed, and the tawarruq structure should be used in case of default.