Garibnâme'de temsilî anlatım

Abstract

Teşbihin bir türü olan temsil, bir şeyi başka bir şeyin yerine ikame etme esasına dayalı olarak bir manayı kendine ait olmayan lafızlarla ifade etmektir. Temsilî anlatımda temsil eden ile temsil edilen arasında uygun ve makul ilgiler kurularak söze edebî bir hüviyet kazandırılır. Şair ve edipler tarafından temsilî anlatımın tercih edilmesindeki temel sebep sözü tesirli, cazip ve bedii kılma isteğidir. Bunun yanında tasavvufî eserlerde anlaşılması zor konu ve meselelerin anlaşılır kılınması adına daha çok soyutu somuta indirgemek yoluyla temsilî anlatıma başvurulmaktadır. Bu anlamda temsilî anlatım bilhassa sûfiler tarafından tercih edilen bir anlatım tarzıdır. Bir mutasavvıf olan Âşık Paşa'nın Garibnâme adlı kitabı 14. asrın en hacimli eseri olup zengin bir muhteva arz eder. Bu tasavvufî eser mesel anlatma, misal verme ve temsil getirme mantığıyla yazılmış fakat bu yönüyle daha önce incelenmemiştir. Bu çalışmanın konusu Garibnâme'yi temsilî anlatım bakımından değerlendirmek ve temsille oluşturulan söylemlerini tespit etmektir. Amaç, Garibnâme'nin edebî değerini temsilî anlatım bağlamında ortaya koymak ve temsille oluşturulan söylemleri tespit ederek eserin/müellifin anlam ve zihin dünyasına ışık tutabilmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi tercih edilmiştir. Ayrıca bu çalışma özelinde geliştirilen TUMBAT ve TOS yönteminden yararlanılmıştır. Konu etrafında cevabı aranan sorular şunlardır: Garibnâme'de temsil edenler ile temsil edilenler arasında hangi/nasıl ilgiler kurulmaktadır? Taraflar arasında kurulan benzerlik ilgileri uygun ve makul müdür? Temsille oluşturulan söylemler birbirini tekrar etmekte midir veya birbiriyle yakın anlamda mıdır? Yapılan inceleme neticesinde, toplamda yüz alt bölümden oluşan Garibnâme'nin kırk dördünde temsilî anlatıma başvurulduğu, temsil gücü en yüksek kelimenin su olduğu, temsille oluşturulan söylemlerin ağırlıklı olarak tasavvuf, birlik beraberlik, âlem ve insanın ayniliği konularıyla ilgili olduğu tespit edilmiştir.

Representation, which is a type of simile, is to express a meaning with words that do not belong to itself, based on the principle of substituting one thing for another. A literary identity is given to the speech by establishing appropriate and reasonable relations between the representative and the represented. The main reason why poets and writers prefer representational narration is the desire to make the word effective, attractive and clear. In addition, in Sufi works, in order to make difficult to understand subjects and issues understandable, representational expression is used mostly by reducing the abstract to the concrete. In this sense, representational expression is a style of expression preferred especially by Sufis. The book named Garibnâme of Âşık Pasha, a sufi, is the most voluminous work of the 14th century and offers a rich content. This mystical work was written with the logic of telling pAraples, giving examples and bringing representations, but this aspect has not been examined before. The subject of this study is to evaluate Garibnâme in terms of representational expression and to identify the discourses created by representation. The aim of this study is to reveal the literary value of Garibnâme in the context of representational expression, and also to shed light on the meaning and mental world of the work/author by identifying the discourses created by representation. In the study, document analysis method, one of the qualitative research methods, was preferred. In addition, TUMBAT and TOS methods developed specifically for this study were used. The questions to be answered around the subject are as follows: What/how are the relations established between those who represent and those who are represented in Garibname? Are the similarity interests established between the parties appropriate and reasonable? What are the discourses created by representation? Are these discourses repetitive or close to each other? As a result of the examination, it has been determined that forty-four of the Garibnâme, which consists of a total of one hundred subsections, are used in representational narration. It has been determined that the word with the highest representation power is water, and the discourses formed by representation are mainly related to the subjects of mysticism, unity, the universe and the sameness of man.