Islamic Microfinance Practices in Indonesian Educational Institutions: An Analysis on Pesantrens

Abstract

Microfinance is a financial institution specializing in providing financial services to the poors who are unable to afford the requirements of mainstream banking sector. Recently in Indonesia, Islamic educational institutions known as pesantrens are able to independently establish their own microfinance institutions with successes. This is despite the prevailing preconception among the society that viewed pesantrens as institutions that are too entrenched in traditionalistic view and too economically feeble to sustain themselves. Thus, the study seeks to reveal the factors that brought this unpredictable phenomenon into reality. There are four samples specifically selected for this study, they are Haramain Mini Bank, BMT La Tansa Gontor, LAZIS Tazakka, and BMT UGT Sidogiri; the cases represent small, intermediate, and advanced-scale institutions respectively. Data are gathered through observation, interview, and documentation method, which are then analyzed through QDA Miner Lite software. The analysis revealed the significance of codes related to the subject by counting their frequency in in-depth interviews, further strengthened by their confirmations in observation and documentary. The findings show that each case has its own unique practices and ideas, which can be generalized into few summarized conceptions. The achievement of all cases revolves around their ability to mobilize few resources despite their limitations. This is possible owing to their spiritual adherence, solid community, and independence; those qualities would then be respectively responsible for their credibility, institutional strength, and self-reliance.

Mikrofinans, ana akım bankacılık sektörünün şartlarını karşılayamayan yoksullara finansal hizmetler sağlama konusunda uzmanlaşmış bir finansal kurumdur. Son zamanlarda Endonezya'da pesantren olarak bilinen İslami eğitim kurumları kendi mikrofinans kurumlarını bağımsız olarak kurabilmiş ve kayda değer başarılar elde etmişlerdir. Bu durum, pesantrenleri gelenekçi görüşe fazlasıyla bağlı ve ekonomik olarak kendilerini idame ettiremeyecek kadar zayıf kurumlar olarak gören toplumdaki hakim önyargıya rağmen gerçekleşmiştir. Bu nedenle çalışma, bu öngörülemeyen olguyu gerçeğe dönüştüren faktörleri ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu çalışma için özel olarak seçilen dört örnek bulunmaktadır; bunlar Haramain Mini Bank, BMT La Tansa Gontor, LAZIS Tazakka ve BMT UGT Sidogiri'dir; vakalar sırasıyla küçük, orta ve büyük ölçekli kurumları temsil etmektedir. Veriler nitel doğrudan gözlem, derinlemesine mülakat ve dokümantasyon yöntemiyle toplanmış, daha sonra nitel veri analizi yazılımı QDA Miner Lite ile işlenmiştir. Analiz, derinlemesine mülakatlardaki sıklıklarını sayarak konuyla ilgili kodların önemini ortaya koymuş, bunu gözlem ve belgeler ile teyit ederek daha da güçlendirmiştir. Bulgular, her vakanın kendine özgü uygulamaları ve fikirleri olduğunu, ancak hepsinin birkaç özet kavramla bütünleştirilebileceğini ve genelleştirilebileceğini göstermektedir. Tüm vakaların başarısı, birçok kısıtlamaya rağmen az miktardaki kaynaklarını kurnazca seferber etme becerileri ile bağlantılıdır. Bu başarı, yüksek manevi bağlılıkları, sağlam toplulukları ve sadık bağımsızlıkları sayesinde mümkün olmuştur; bu nitelikler daha sonra güvenilirlikleri, kurumsal güçleri ve özgüvenleri ile ilişkilendirilmiştir.