Eliminasyon Diyetlerinde Protein Kalite İndeksinin Teorik Olarak Hesaplanması

Abstract

Son yıllarda, diyet, sağlık ve refah arasındaki karmaşık ilişkiye dair artan farkındalıkla birlikte eliminasyon diyetlerin popülaritesi artmıştır. Eliminasyon diyetleri besin hassasiyetlerini belirlemek ve besin alımını optimize etmek için kritik bir araç olarak ortaya çıkmıştır. Belirli yiyecekleri kişinin diyetinden sistematik olarak çıkararak, bireyler potansiyel alerjenleri ve intoleransları belirleyebilir ve böylece besin hassasiyeti olan bireylerin iyileştirilmesi genel sağlıklarının iyileştirilebilmesini hedeflenmektedir. Hem besin intoleranslarında teşhis ve iyileşme, hem otoimmün hastalıklarda vücuttaki enflamasyon ve iltihabı giderme, hem de bağırsak sağlığını ve genel bağışıklığı desteklemesiyle tercih edilmektedir. Aynı zamanda, diyet protein kalitesinin değerlendirilmesi, özellikle belirli diyet kısıtlamaları olan popülasyonlarda yeterli beslenmeyi sağlamak için hayati önem taşımaktadır. Protein Kalitesi İndeksi, bu alanda protein kaynaklarının besin yeterliliğinin değerlendirilmesini sağlayan temel bir ölçüt görevi görmektedir. Bu çalışmanın amacı, eliminasyon diyetlerinin önemini vurgulayarak Protein Kalitesi İndeksinin hesaplanmasını incelemek ve İstanbul'da hizmet veren klinik ve hastanelerde uygulanan 4 farklı eliminasyon diyet listelerinin protein kalitelerini WHO/FAO (2007) tarafından geliştirilmiş olan Amino Asit Skoru (AAS) ve Protein Sindirilebilirliği Düzeltilmiş Amino Asit Skoru (PDCAAS) yöntemlerini kullanarak tespit etmektir. Diyetlerin protein kalitesinin belirlenmesinde temel alınan amino asit içerikleri, Türk Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı (TURKOMP), Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı (USDA) ve Danimarka Teknik Üniversitesi (DTU) tarafından hazırlanan Frida Food Data veri tabanı kullanılarak elde edilmiştir. Çalışma kapsamında değerlendirilen besinlerin PDCAAS değerlerine göre, hayvansal kaynaklı besinleri bitkisel kaynaklı besinlerle kıyasladığımızda eşit veya daha düşük protein kalitesi olabildiğini sunmaktadır. İncelenen hayvansal ürünlerden hindi eti (%100), kuzu eti (%97,01) ve tavuk eti (%84,64) gibi besinlerin PDCAAS skorlarının yüksek olduğu görülmüştür. Bu durum, hayvansal proteinlerin amino asit profillerinin insan gereksinimlerine daha uygun olması ve yüksek sindirilebilirlik oranları ile açıklanabilir. Bitkisel kaynaklı protein içeren besinlerden kinoa (%98,87) ve karabuğday (%88,20) dikkat çekici düzeyde yüksek değerlere sahipken, barbunya (%62,03) görece daha düşük bir PDCAAS skoruna sahiptir. Yeşil mercimek ve nohut gibi baklagillerin ise %100'lük değerlerle öne çıktığı görülmektedir. Özellikle nohut ve yeşil mercimeğin yüksek PDCAAS skorları, bu besinlerin bitkisel kaynaklı olmalarına rağmen kaliteli protein kaynağı olabileceklerini göstermektedir. Bu veriler doğrultusunda, değerlendirilen besinler arasında en yüksek PDCAAS skorlarına sahip grubun genellikle hayvansal kaynaklı ürünler olduğu, ancak bazı bitkisel kaynaklı besinlerin de yüksek protein kalitesi sağlayabildiği anlaşılmaktadır. Diyet planlamasında protein kalitesinin artırılması açısından bu değerlerin dikkate alınması önem arz etmektedir.

In recent years, with increasing awareness of the complex relationship between diet, health, and well-being, the popularity of elimination diets has grown significantly. Elimination diets have emerged as a critical tool for identifying food sensitivities and optimizing nutrient intake. By systematically removing specific foods from an individual's diet, it becomes possible to identify potential allergens and intolerances, thereby aiming to improve overall health. These diets are commonly preferred not only for the diagnosis and recovery in food intolerances but also for reducing inflammation in autoimmune diseases and supporting gut health and overall immunity. At the same time, evaluating dietary protein quality is of vital importance to ensure adequate nutrition, particularly in populations with specific dietary restrictions. The Protein Quality Index serves as a fundamental metric for assessing the nutritional adequacy of protein sources in this context. The aim of this study is to emphasize the importance of elimination diets and to investigate the calculation of the Protein Quality Index by evaluating the protein quality of four different elimination diet lists implemented in clinics and hospitals operating in Istanbul, using the Amino Acid Score (AAS) and the Protein Digestibility-Corrected Amino Acid Score (PDCAAS) methods developed by WHO/FAO (2007). The amino acid contents used to determine the protein quality of these diets were obtained from the Turkish National Food Composition Database (TURKOMP), the United States Department of Agriculture (USDA), and the Frida Food Data database developed by the Technical University of Denmark (DTU). According to the PDCAAS values of the foods evaluated in the study, it is observed that animal-based foods may have equal or even lower protein quality compared to plant based alternatives. Among the examined animal products, turkey meat (100%), lamb (97.01%), and chicken (84.64%) were found to have high PDCAAS scores. This can be attributed to the amino acid profiles of animal proteins being more compatible with human requirements and their high digestibility rates. Among plant based protein sources, quinoa (98.87%) and buckwheat (88.20%) had remarkably high values, while kidney beans (62.03%) exhibited relatively lower PDCAAS scores. Legumes such as green lentils and chickpeas stood out with values as high as 100%. The high PDCAAS scores of chickpeas and green lentils demonstrate that, despite being plant based, these foods can serve as high-quality protein sources. In light of these findings, it can be concluded that although the group of foods with the highest PDCAAS scores generally consists of animal-based products, certain plant based foods can also provide high protein quality. Considering these values is of particular importance for enhancing protein quality in dietary planning.