Osmanlı dönemi para vakıfları: Söğüt Kasabası örneği

Abstract

Vakıf kavramı, kadimden beri süregelen bir olgudur. İslâm toplumunda özel bir önem atfedilen vakıf kültürü, Osmanlı döneminde tabiri caiz ise altın çağını yaşamıştır. Osmanlı Devletinin farklı coğrafyalarında kurulan vakıflar yalnızca hayır amaçlı hizmet vermemiş, gerek esnaf gerekse sade vatandaşın nakit ihtiyaçlarını karşılamak üzere sosyal bir kurum olarak da kendini göstermiştir. İlk örneklerine 15. yüzyılda rastladığımız nukûd ve avârız vakıfları da, belli şartlar dâhilinde esnaf ve vatandaşların nakit ihtiyacını karşılamak üzere belli bir nemâ ve rehin karşılığında oluşturulmuş vakıflardır. Geniş Osmanlı ülkesinin küçüklü büyüklü birçok yerleşiminde birçok para vakfını görmek mümkündür. Vakıf şartında belirtilen amaçlar için hayır amaçlı kurulan bu para vakıflarından elde edilen gelirler ile sözü edilen cami, mescit, suyolu, kütüphane vb. yerlerin masrafları karşılanmıştır. Bu tür ibadet mekânlarının gelirlerini zenginleştirmek için ayrıca farklı türlerde gayrimenkuller de vakfedilerek gelirleri ile bu masraflar giderilmeye çalışılmıştır. Tez konumuzu teşkil eden Söğüt para vakıfları da kazada bulunan cami, mescit, suyolu ve kütüphanenin ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulmuş, ihtiyaç sahibi esnaf ve mesleğini tespit edemediğimiz bir kısım insanın nakit ihtiyacını karşıladığı gibi elde edilen nemâ gelirleriyle de bahsi geçen kutsal mekânların giderleri karşılanmıştır. Söğüt para vakıflarını çalışma konumuz olarak seçmekteki gayemiz, hem bir devletin kuruluşuna sahne olan hem de İstanbul dışında Bursa'ya yakın olup nispeten ticari hayatın canlı olduğu bir bölgede bu para vakıflarının bölgenin sosyal ve iktisadî hayatına ne derece katkı sağladığını anlayabilmektir.

The Notion of foundation is an ongoing phenomenon since old times. The culture of foundation dedicated a special importance in Islamic society had its golden age during Ottoman era. The foundations established in the different regions of Ottomam State did not uonly provide charity services but used as a social institution to meet the cash needs of tradesmen and citizens. Nukud and Avarız foundations, which we encountered the first examples of them in 15. Century, were established in return for a certain amount of interest and pawn to meet the cash needs of tradesmen and citizens. It is possible to see lots of Money Foundations with small and big scale in Large Ottoman state. With the income of the foundations, established for charity purposes, expenses of the places like mosque, waterway, library, etc. were covered. In order to enrich the income of such places of prayer, different kinds of real estates have also been devoted and these expenses have been tried to be eliminated. Söğüt Money Foundations which constitute the topic of this thesis, were established to meet the needs of mosques, masjids, waterways and libraries. In addition to defray the needs of some people whose needy craft and the people whose professions were not determined, the expences of the sacred places were met with the income obtained. Our aim in choosing the Söğüt Money Foundations as our study is to understand to which extent these Money foundations contribute to the social and economic life of the region where both a scene for the establishment of a state which is near to Bursa and outside of Istanbul.