İbn Sînâ’nin “Nefs” Teorisinin Modern Psikoloji Açısından Değerlendirilmesi

Abstract

Batıda “Avicenna” olarak isimlendirilen İbn Sînâ, İslam Felsefesi’nde sistem kuran filozoflardan olması bakımından önemli bir konuma sahiptir. Kendi dönemine kadar oluşan felsefî birikimi yeniden değerlendirmeye tâbi tutarak zengin bir külliyat halinde toplaması ve felsefeyi sistematize etmesi sebebiyle kendisine “eş-şeyhü’r-reîs” unvanı verilmiştir. Biz bu çalışmamızda, Grek felsefesinden etkilenen, fakat, bu felsefeyi İslam’ın kurucu kaynakları ve temsil edici metinlerine uygun bir şekilde dönüştüren İbn Sînâ’nın, felsefî sistemi içerisinde ontoloji ve epistemoloji anlayışına uygun şekilde teori haline getirdiği nefs teorisini ele alacağız. Ardından, filozofun bu teorisini oluşturan temel kavramları modern psikoloji açısından değerlendirmeye tâbi tutacağız. Modern psikolojinin temel ilkelerini belirttikten sonra, bu ilkelerin klasik dönem ontoloji ve epistemoloji tasavvuruyla şekillenen aksiyolojik ilkelerle uyumunu da gözden geçireceğiz.

Ibn Sina, known in the West as “Avicenna,” holds a significant position in Islamic Philosophy as one of its major systematizing thinkers. He reevaluated the philosophical heritage accumulated up to his time and compiled it into a rich corpus, organizing philosophy into a coherent system. For this reason, he was given the title “al-Shaykh al-Ra'īs”. In this study, we will examine Ibn Sina’s theory of the nafs, which he developed in accordance with his ontological and epistemological views. Although he was influenced by Greek philosophy, Ibn Sina transformed it in a manner consistent with the foundational sources and representative texts of Islam. Following this, we will evaluate the fundamental concepts that constitute his theory of the soul in light of modern psychology. After outlining the basic principles of modern psychology, we will also assess their compatibility with the axiological principles shaped by classical ontological and epistemological conceptions.