Hudud-u Hâkanî'de Bir Kale: Seniçe

Abstract

Bosna Hersek, Osmanlı Devleti açısından Balkanlar’da hem siyasi hemde ticari bakımdan stratejik bir bölge olmanın yanı sıra aynı zamanda bir tampon bölge işlevi görmüştür. 1463 yılındaki fetihle Osmanlı idaresi bölgede pekişmiş ve güçlenmiştir. Osmanlı yönetimi, bu fetihleri sadece askeri bir başarı olarak değil aynı zamanda idari, iktisadi ve kültürel entegrasyonun sağlandığı alanlar olarak değerlendirmiştir. Bu anlayışın önemli örneklerinden biri Bosna Eyaleti’nin stratejik hattında yer alan Seniçe’dir. Dönemde inşa edilen Seniçe Kalesi, hem askeri bir karargâh hemde Osmanlı otoritesinin simgesi olarak güvenliği sağlamış ve halk ile devlet arasındaki bağı güçlendirmiştir. Hudud-u Hâkan-î sınırları içerisinde önemli bir idari birim olan Seniçe’nin Osmanlı dönemi idari yapısı ve Seniçe Kalesi bu tezin konusunu oluşturmaktadır. Osmanlı arşiv belgelerine dayanılarak dönemin siyasi, iktisadi ve sosyal yapısı ana kaynaklar temelinde analiz edilmiştir. Bu bağlamda çalışma, Osmanlı taşra idari sisteminin işleyişini özelde Seniçe örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Osmanlı coğrafyasında bir idari birim olarak öne çıkan bölge, sadece askeri ve siyasi açıdan değil çok kültürlü demografik yapısıyla da dikkat çekmektedir. Seniçe, Osmanlı idari stratejilerini yansıtan nahiyeden kazaya, kazadan sancak statüsüne geçiş sürecini kapsayan kimlik değişiminin somut bir örneğini teşkil etmektedir.

Bosnia and Herzegovina served as a strategic region for the Ottoman State in the Balkans, both politically and commercially, as well as a buffer zone. The conquest in 1463 consolidated and strengthened Ottoman rule in the region. The Ottoman administration considered these conquests not only as military successes but also as areas of administrative, economic and cultural integration. One of the most important examples of this understanding is Sjenica, located on the strategic line of Bosnia Province. The Sjenica Castle, built during the period, provided security both as a military headquarters and as a symbol of Ottoman authority and strengthened the bond between the people and the state. The historical development, administrative structure and strategic importance of Sjenica, an important administrative unit within the Ottoman borders, constitute the subject of this thesis. Based on Ottoman archival documents, the political, economic and social structure of the period is analyzed based on main sources. In this context, the study aims to examine the functioning of the Ottoman provincial administrative system specifically through the example of Sjenica. The region, which stands out as an administrative unit in the Ottoman geography, draws attention not only in military and political terms but also with its multicultural demographic structure. Sjenica constitutes a concrete example of the identity change reflecting the Ottoman administrative strategies, including the transition from nahiya to kazâ, and from kazâ to sanjak status.