Fikri Hakların İhlalinden Kaynaklanan Tazminat Davası

Abstract

Fikrî ve sınaî ürünler, düşünce, duygu, yetenek ve emeğin birleşmesi sonucu meydana getirilen; edebî, teknik, güzel sanatlar, bilim ve ticaret alanlarındaki ürünlerdir. Telif sözcüğü, 1850 yılında Encümen-i Danış Nizamnamesinde ilk kez kullanılmış ve eser sahibinin eserden yararlanma konusunda maddî bir hakka sahip olacağı o tarihlerde kabul edilmiştir1 . Özel hukuk alanındaki temel kanunların 2000’li yıllarda yürürlüğe girmesine karşılık bu alandaki mevzuatımız çok daha öncesinde, 1990’lı yıllarda yapılarak günün şartlarına uygun hale getirilmesine rağmen AB mevzuatı, doktrin ve Yargıtay uygulamaları gözetilerek Kanun’un yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Kanun’da yapılan düzenlemeler ve sonrasında yapılan kapsamlı değişiklikler de, hak sahibi ile hakkı ihlal eden arasındaki menfaat dengesinin kurulmasını hedeflemiş; fakat istenilen sonuç için yapılan değişiklikler ne yazık ki kanunun sistematiğini bozmuştur. Sınai mülkiyete ilişkin Kanun düzenlemesi 2017 yılında yürürlüğe girmişse de fikir ve sanat eserlerine ilişkin halihazırda meclis komisyonunda bekleyen bir Kanun Tasarısı bulunmaktadır. Yeri geldikçe Tasarı maddelerine ilişkin de yorumlar yapılacaktır.Kanunda yapılan hukukî düzenlemelerle, eser sahibi korunmaya çalışılmıştır. Basit bir kitap korsanlığı yapılması durumunda hükmedilecek tazminat makul olmasına karşılık, koruma altına alınan bazı eserlere ilişkin hükmedilecek tazminatlar büyük meblağlara ulaşabilmektedir. Bu tür eserlere ilişkin hak ihlallerinde, kanun koyucunun istemediği şekilde zarar verenin ağır mağduriyetine sebep olan ve eser sahibinin orantısız zenginleşmesine neden olacak kararlar verilmektedir. Başka ülkelerin kanunlarından aynen iktisap ettiğimiz maddelerin uygulanmasında, eser sahibi lehine yorum ilkesinin abartılı bir şekilde uygulandığı görülmektedir. Çalışmamızda bu tür yanlış uygulamalara da eleştirel bir gözle bakılacaktır. Çalışmamızda, fikir ve sanat eserlerine ilişkin tazminat davalarının incelenmesinden önce eser, eser sahipliği, eser sahipliğinden doğan haklar, fikrî hak, fikrî hak ihlali gibi kavramlar, genel olarak incelenecek, sonrasında hak ihlali durumlarında açılabilecek davalar genel hatlarıyla değerlendirilecektir. Yargıtay tarafından tazminat davası gibi değerlendirilen diğer davalar da mukayeseli olarak inceleme konusu yapılacaktır.