الذكاء الروحي في تراث ابن قيم الجوزية

Abstract

Ruhsal zekâ konusu, birçok Batı literatürünün felsefi, dini ve kültürel açılardan ele aldığı çağdaş konulardan biri olarak kabul edilmektedir. Davranışları anlama, davranışları ve genel olarak ilişkileri geliştirme üzerindeki büyük etkisi nedeniyle konuya olan ilgi artmıştır. Bununla birlikte, konuyla ilgili İslami çalışmalar henüz başlangıç aşamasındadır. Genel olarak İslami doktrinlerin yanı sıra çoğu Batılı hipotezler, etik kavram ve ilkelerle aralarındaki tutarsızlığına rağmen, Batılı kavram ve teorileri eğretilemekle yetinmektedir. Bu sebeple vahyin gölgesinde ve ilmi mirasın ışığında "Ruhsal Zekâ" konusunu İslami bir bakış açısıyla inceleme ihtiyacı hissedilmekteydi. Mevcut çalışmamızda büyük alim İbnü'l-Kayyim'e göre ruhsal zekanın kaynağının üç olduğu ele alınmaktadır. Bunlar; Ayetler doğrultusunda bütün mahlukat üzerinde tefekkür ederek Cenab-ı Hakk'ı bilmek, nefsini tanımak ve musibetlere karşı sabretmektir. Ona göre ruhsal zekâ, sevgi ve irade temelli amel esaslarına dayanmaktadır. Bir Müslümanın ise, manevî zekaya ulaşabilmesi için ilim ve amel olmak üzere iki esası dikkate alması gerekir. Aynı zamanda insanı Rabbine bağlayan ve O'nunla olan münasebetini yöneten manevî aklın bazı tecellileri, kulluk alametleri ve insanın toplumla ilişkisine ait diğer sosyal, ahlaki ilkeler ortaya konulmakta ve Müslümanın ruhsal zekaya ne ölçüde ulaşabileceği açıklanmaktadır. Bununla birlikte çalışma, İslami literatürün zengin alanlarında ruhsal zekâ konusunda daha fazla araştırma yapılmasını, İslami ruhsal zekanın ölçülerinin oluşturulmasını, özellikle de bunların psikolojik ve sosyal alanda yapılan araştırmalarda kullanılmasını önermektedir.

Spiritual intelligence is contemporary theme of research in Western philosophical, religious֣ and cultural literature. Interest in the subject of spiritual intelligence has significantly increased because of its impact on both the understanding of behavior as well as improving performance and human relationships. However, current Muslim studies on the topic are still in their infancy, with many researchers satisfied with borrowing Western concepts and theories, despite their inconsistencies with Islamic principles of belief and morality. This calls for the study of the spiritual intelligence in the framework of the Revelation and Muslim scholarly heritage. The current study explored the basic concept, vision, and foundations for Islamic spiritual intelligence according to the scholarly contributions of Ibn Qayyim al-Jawziyah. The study shows that spiritual intelligence in Ibn al-Qayyim's intellectual heritage encompasses three domains of knowledges including the knowledge of Allah Almighty held through reflection on the Qur'anic verses, contemplation of the creation and life's afflictions, as well as knowledge and purification of the self. For Ibn al-Qayyim, spiritual intelligence is founded on some practical foundations of affection and will and requires integration of knowledge and action. The study showed several manifestations and indicators of spiritual intelligence as well some ethico-social dimensions pertaining to man's relationship with society. The study recommends more research on spiritual intelligence in the various rich fields of Islamic tradition and attention to the indicators and measures of Islamic spiritual intelligence needed for applied psychological and social research.