Para – kur sistemi ve ahlak: “ kötü para iyi parayı kovar”

Abstract

Para ve kur sistemi ile ahlâk arasındaki ilişkiyi anlayabilmenin yolu iktisadî davranışlar ile ahlâk arasındaki bağlantıları bulmaktan geçer. Bunu yapmanın da birden fazla yolu ve yöntemi mevcuttur. Dolayısıyla tarihsel geçmişi ve derinliği bulunan iki farklı olguyu karşılaştırmak ciddi ve zor olmanın yanında riskli bir girişimdir. İktisat ve ahlâk alanıyla ilgili bir araştırma yapmanın diğer önemli bir zorluğu ise gerçek anlamda disiplinlerarası oluşudur. Üstelik iktisat ve ahlâk arasındaki ilişkinin daha spesifik bir alana indirgenerek para ve döviz kuru özelinde tartışılması ise tüm bu zorlukları artıran bir husustur. Para ve kur sistemini ahlâki açıdan değerlendirmenin diğer önemli zorluğu da teori ile pratik arasında ortaya çıkan farklılıklardır. Nitekim teoride ahlâki açıdan herhangi bir sakınca görülmeyen iktisadî faaliyet ve davranışlar, bazen pratikte tam tersi bir sonuç doğurabilmektedir. Üstelik bu sonuçlar genellikle istikrarlı bir trend de izlememektedir. Yukarıda belirtilen zorluk ve kısıtlardan sonra bu çalışmanın amacı, para ve döviz kuru piyasalarındaki iktisadî faaliyet ve davranışların ne derecede ahlâki unsurlar içerdiğine ilişkin bir analiz yapmaktır. Bu çerçevede çalışma üç ana başlıkta takdim edilecektir.İlk bölüm ahlâk ve iktisat arasındaki ilişkiye tahsis edilmiştir. Öncelikle ahlâkın tanımı, kaynağı ve unsurları ele alınacak, sonrasında ise iktisat ve ahlâk arasındaki ilişkinin kapsamı incelenecektir. İlk bölümün üçüncü kısmında ise iktisadî yaşamda temel ahlâki prensiplerin neler olabileceği tartışılacaktır. Bu prensiplerin neler olduğu ise ahlâkın neye dayandırıldığına bağlı değişebilme potansiyeli içermektedir. Bu nedenle çalışmada İslâm ahlâkının iktisadî yaşamda genel kabul görmüş esasları baz alınmaktadır. Şüphesiz bunlar da tartışmaya açıktır. İlk bölümün sonunda ise ahlâk ile piyasa etkileşiminde ortaya çıkan bazı hususlara ilişkin değerlendirmelerde bulunulacaktır. İkinci bölümde para ve döviz piyasalarındaki faaliyetler ahlâki açıdan analize tabi tutulacaktır. Bunun yapılabilmesi için öncelikle para ve döviz piyasalarının belirleyicileri tespit edilecek, sonrasında ise bunların temel ahlâki prensiplere ne derece uygun olup olmadığı tartışılacaktır. Bu kapsamda konvansiyonel ekonomi ile İslâm ekonomisinin para ve döviz piyasalarına bakışı da karşılaştırılacaktır. Çalışmanın son bölümünde ise, küresel finans piyasaları ve ahlâk ilişkisi iki alt başlık altında incelenecektir. İlkinde küresel krizler ile ahlâki tehlike ilişkisine ikincisinde ise farklı ülkelerdeki para ve döviz piyasalarında ahlâki ve ahlâki olmadığı düşünülen bazı davranışlara değinilecektir. Çalışmanın bütününde iktisadî faaliyet ve davranışların ahlâkiliği tartışılmakla birlikte, bazen bulguları desteklediği düşünülen teorik yaklaşımlara yer verilecektir. Dolayısıyla çalışma konvansiyonel iktisat yaklaşımının önemli bir parçasını oluşturan para ve döviz piyasalarının teorik bir eleştirisini yapmaktan oldukça uzaktır.