Şâfiî Bir Şârihin Mâlikî Referansları: İbn Hacer el-Askalânî’nin Fetḥu’l-bârî’deki Mâlikî Kaynakları

Abstract

İbn Hacer el-Askalânî, hicrî 9. asır Memlük Kâhiresi’nde kaleme aldığı Fetḥu’l-bârî’de kendisinden önceki şerh birikimini çok iyi etüt etmiş, telif sürecinde kendisine zengin bir kaynak havuzu oluşturmuştur. Şerhleri/şârihleri referans olarak kullanmakla birlikte gerektiğinde bunların eleştirilerini yapmaktan da kaçınmamıştır. Endülüs ve Mağrib bölgesi Mâlikî şârihleri de İbn Hacer’in kaynakları arasında yer almıştır. İbn Battâl, İbn Abdülber, Mâzerî, Kâdî İyâz gibi şerhleri bilinen isimlere Fetḥu’l-bârî’de atıflar yapılmıştır. Diğer taraftan İbn Hacer, aynı ilim havzasından başka Mâlikî şârihlerden de sıklıkla nakiller yapmakta, gereken yerlerde ise görüşleri üzerinden onları eleştirmektedir. Makalede İbn Hacer’in Fetḥu’l-bârî’de atıfta bulunduğu Dâvûdî, İbn Ebû Sufre, İbnü’t-Tîn, İbn Rüşeyd gibi Endülüs ve Mağrib kökenli şârihler üzerinde durulmuştur. Aynı şekilde İbn Hacer’in yararlandığı Nâsirüddin İbnü’l-Müneyyir ve kardeşi Zeyn İbnü’l-Müneyyir gibi Mısır coğrafyasından olan Mâlikî hadis şârihlerine de değinilmiştir. Öncelikli olarak bir müellif/şârih olarak İbn Hacer’in bu şârihlere yaklaşımı tespit edilmiştir. Sonrasında ise söz konusu şârihlerin Fetḥu’l-bârî’nin içeriğinin şekillenmesindeki etkileri belirlenmeye çalışılmıştır.

Ibn Ḥajar al-Asqalānī studied the accumulation of commentary before him very well in Fatḥ al-Bārī which he wrote in Mamluk Cairo in the 9th hijrī century and created a rich pool of sources for himself during the process of the writing. Although he used the commentaries/commentators as references, he didn’t refrain from criticizing them when necessary. Mālikī commentators of Andalusia and Maghreb region were also included among Ibn Ḥajar sources. Scholars such as Ibn Baṭṭāl, Ibn ‘Abd al-Barr, al-Māzarī and al-Qāḍī ʻIyāḍ who’s their commentaries are known, are cited in Fatḥ al-bārī. Moreover, Ibn Ḥajar frequently refers to another Mālikī commentators from the same scholarly milieu and criticizes them for their ideas when necessary. Andalusian and Maghrebian commentators such as al-Dāwūdī, Ibn Abī Ṣufrah, Ibn al-Tīn and Ibn Rushayd whose referenced by Ibn Ḥajar in Fatḥ al-Bārī were focused on this article. Additionally Mālikī hadith commentators from Egypt such as Nāṣiruddin Ibn al-Muneyyir and his brother Zayn Ibn al-Muneyyir whom Ibn Ḥajar benefited from were also mentioned. First, Ibn Ḥajar’s approach to the aforementioned commentators as an author/commentator was determined. Then, the influence of these commentators on the shaping of the content of Fatḥ al-bārī were tried to be determined.