Anadolu’dan viyana’ya imam-hatipler: Modernleşme, diaspora ve eleştiri

Abstract

Türkiye’nin siyasi, ekonomik ve sosyal elitleri genelde dindar muhafazakârlar özelde ise onların en önemli yukarı doğru sosyal hareketlilik mecrası olan İmam Hatip Liseleri üzerinde sürdürdükleri kısıtlayıcı politi- kaları 1997 yılında yaşanan 28 Şubat Süreci paralelinde hızlandırdılar. Uygulamaya konulan yeni yüksek öğrenim sınav sistemi ve üniversitelerdeki başörtüsü yasağı İmam Hatip Lisesi mezunlarının Türkiye yük- sek öğretim hayatında mevcudiyetlerini imkansız hale getiriyordu. Bu imkansızlık neticesinde çok sayıda İmam Hatip mezunu üniversite okumak için göç etti ve Avrupa’da bir İmam Hatip diasporası oluşturdu. Bu diasporik varoluşun ve Avrupa’da üniversite okumanın bu öğrencilerin Türkiye’de dindar muhafaza- kar toplumsallığa bakışında bir dizi değişikliğe neden olduğu gözlemlenmiştir. Bu değişikliklerin önde ge- leni bizatihi dindar muhafazakar çevrelerin diaspora algısına karşı geliştirilen eleştiridir. İkinci olarak göz- lemlenen değişiklik ise dindar muhafazakar çevrelere ve özellikle İmam Hatip camiasına karşı geliştirilen eleştirel tutumdur. Son olarak Avrupa’da üniversite okuyan İmam Hatip Mezunu öğrencilerin siyasi söy- lemi terk ederek belirgin bir şekilde kültürel söyleme yöneldikleri gözlemlenmiştir. Bu çalışma Avusturya, Almanya, Hollanda ve Bosna-Hersek’de çeşitli şehirlerde üniversite okuyan h50’den fazla öğrenciyle yapı- lan yüz yüze mülakatlara ve katılımcı gözlemlere dayanmaktadır.

Turkey’s political, economic, and social elites speeded up their restrictive policies parallel to the 28 Febru- ary Process experienced in 1997 against religious conservatives in general and specifically against the Imam Hatip High Schools which were the upward social mobility course of this group. The newly implemented higher education examination system and the ban on headscarves in universities made it impossible for Imam Hatip High School alumni to have a presence in Turkish higher education. As a result of this impos- sibility, many Imam Hatip alumni migrated in order to be able to attend university and an Imam Hatip di- aspora formed in Europe. It has been observed that this diaspora existence and these students attending college in Europe has caused a number of changes in their view of the religious conservative community in Turkey. Foremost among these changes is specifically a critique of the understanding of diaspora the reli- gious conservatives have. The second change is the critical approach developed toward religious conserva- tive circles and specifically against the Imam Hatip community. Lastly, it has been noticed that the Imam Hatip graduate students have left political discourse and explicitly moved toward a cultural discourse. This study is based on in-depth interviews and participant observations made with more than 50 students at- tending college in various cities in Germany, Holland, and Bosnia-Herzegovina.