Bilişsel Davranışçı Yaklaşıma Dayalı Sosyal Hizmet Müdahalesinin Madde Kullanım Bozukluğu Olan Bireylerin Aileleri Üzerine Etkililiği

Abstract

Madde kullanım bozukluğu, bireyin yaşam kalitesini azalttığı gibi aileyi de derinden etkileyen karmaşık bir sorun olarak bilinmektedir. Madde kullanımına bağlı olarak aile sistemi büyük ölçüde değişmekte ve bu süreçte bazı aile üyeleri eş bağımlılık geliştirebilmektedir. Bu bağlamda sadece madde kullanım bozukluğu olan bireyin refahını değil, aynı zamanda aile üyelerinin de refahını artırmayı hedefleyen bütüncül müdahale programları büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, madde kullanım bozukluğu olan bireylerin ailelerine uygulanan bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı sosyal hizmet müdahalesinin, fonksiyonel olmayan tutumlar ve eş bağımlılık üzerine etkililiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Amacı doğrultusunda nicel araştırma yöntemine uygun bir şekilde tasarlanmış ve ön test-son test modeline dayalı kontrol gruplu yarı deneysel çalışma olarak planlanmıştır. Bu çalışmanın evreni, Konya’da ikamet eden ve ailesinde madde kullanım bozukluğu tanısı bulunan bireylerden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklem grubunu ise, Konya ilinde madde kullanım bozukluğu alanında faaliyet gösteren bir sivil toplum kuruluşuna kayıtlı olan ve araştırmaya dahil olma kriterini karşılayan 18’i deney ve 18’i kontrol grubu olmak üzere toplam 36 aile üyesi oluşturmaktadır. Deney ve kontrol grubu üyeleri randomizasyon tekniği kullanılarak seçilmiştir. Deney grubunda bulunan aile üyelerine 10 oturumluk bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı sosyal grup çalışması uygulanırken, kontrol grubundaki aile üyelerine herhangi bir müdahale uygulanmamıştır. Veri toplama araçları olan Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği ve Bağımlılıkta Eş Bağımlılık Faktörü Ölçeği; uygulama öncesi (ön test), uygulama sonrası (son test) ve uygulamanın tamamlanmasının ardından yaklaşık bir aylık süre sonra (izleme testi) olmak üzere 3 farklı zamanda uygulanmıştır. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Shapiro-Wilk testi ve çarpıklık-basıklık değerleri kullanılarak incelendiğinde, verilerin normal dağılıma sahip olduğu görülmüş ve çalışmada parametrik testler kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı sosyal hizmet müdahalesinin, madde kullanım bozukluğu olan bireylerin ailelerinde görülen fonksiyonel olmayan tutumlar ve eş bağımlılık üzerinde etkili olduğunu ortaya çıkarmış olup çalışmanın bulguları literatürdeki benzer çalışmalarla uyumlu bulunmuştur. Ortaya çıkan sonuçlar doğrultusunda uygulamaya ve gelecek araştırmacılara yönelik birtakım öneriler geliştirilmiştir.

Substance use disorder is known as a complex problem that not only reduces the individual's quality of life but also profoundly impacts the family. Substance use significantly alters the family system, and some family members may develop codependency during this process. In this context, holistic intervention programs that aim to improve not only the well-being of the individual with substance use disorder but also the well-being of family members are crucial. This study aimed to examine the effectiveness of a cognitive-behavioral approach-based social work intervention implemented with families of individuals with substance use disorders on dysfunctional attitudes and codependency. It was designed in accordance with the quantitative research method and designed as a quasi-experimental study with an control group based on a pretest-posttest model. The study universe consisted of individuals residing in Konya with a family history of substance use disorder. The sample group of the study consists of a total of 36 family members, 18 in the experimental group and 18 in the control group, who are registered with a nongovernmental organization operating in the field of substance use disorder in Konya province and who meet the criteria for inclusion in the study. Members of the experimental and control groups were selected using a randomization technique. While a 10-session social group study based on the cognitive-behavioral approach was applied to family members in the experimental group, no intervention was applied to family members in the control group. The data collection tools, the Dysfunctional Attitudes Scale and the Co-Dependency in Substance Use Disorder Scale, were administered at three different times: before the intervention (pretest), after the intervention (posttest), and approximately one month after the completion of the intervention (follow-up test). When the conformity of the data to normal distribution was examined using the Shapiro-Wilk test and skewness-kurtosis values, it was seen that the data had a normal distribution and parametric tests were used in the study. The findings of the study revealed that social work intervention based on cognitive behavioral approach was effective on dysfunctional attitudes and codependency seen in the families of individuals with substance use disorder, and the findings of the study were found to be consistent with similar studies in the literature. In line with the results, some recommendations were developed for practice and future researchers.