Âşık Derdiçok’un Gözünden Kahramanmaraş’a Bakmak

Abstract

Halk bilgisi ürünlerinin sahip olduğu özellikler, onların hem oluşumu ve aktarımı hem de incelenmesi aşamasında önemli birer rehber olmaktadır. Bu özelliklerden biri de ‘kendimiz hakkında’ ve ‘başkaları hakkında’ olmadır. Üretilip aktarılan halk bilgisi ürünlerinin bir kısmı ait olduğumuz grubu ilgilendirirken bir kısmı ise başkaları; yani ait olmadığımız gruplar hakkında olabilmektedir. Ait hissettiğimiz grubu ilgilendiren ve o grupla ilgili bilgiyi, beğeniyi, tercihleri aktaran ürünler kendimiz hakkında; başka gruplarla ilgili sahip olduğumuz bilgiyi veya tutumları içeren ürünler ise başkaları hakkında olarak tanımlanan özellikler taşıyabilmektedir. Başkaları hakkında olma özelliği, kimi zaman o gruba ait olmayan birey(ler) tarafından olumsuz, mizahî veya her iki özelliği taşıyan tutum ve bilgiler içerebilmektedir. Âşıklık geleneğinin 20. yüzyıl temsilcilerinden biri olan Âşık Derdiçok’un tespit edilmiş yaklaşık 370 şiiri içerisinde yer alan ve âşığın Kahramanmaraş’ın Afşin ile Elbistan ilçelerine bağlı köy ve mahallelerini kendi bakış açısı ile anlattığı ve çalışmanın ek kısmında yer verilen şiiri, halk bilgisi ürünlerinin bahsedilen özellikleri açısından oldukça dikkat çekicidir. Derdiçok’un söz konusu şiiri, âşığın doğduğu Elbistan’a bağlı Kızılcaoba mahallesi; hayatının çeşitli safhalarında çalışmış olduğu Tanır, Marabuz, Söğütdere ve Armutalan gibi köylerden bazıları ile Afşin ve Elbistan’a bağlı başka köy ve mahallelerle ilgili karakteristik özelliklerin sunulduğu bir metindir. Bu metin, âşığın hem kendini ait hissetmesi bakımından mensubu olduğu yer kimliğine bağlı gruplarla ilgili; yani kendimiz hakkında hem de ait hissetmemesi veya mensubu olmaması bakımından başkaları hakkında olma özelliği taşımaktadır. Diğer bir deyişle ait hissettiği mekânsal gruplarla ve mensubiyet hissini taşımadığı diğer gruplarla ilgili mekân isimleri verip buralarla alakalı bilgi ve tutumlarına değinmesiyle kaleme aldığı metnin hem kendimiz hakkında hem de başkaları hakkında olma özelliği açısından ele alınmasını mümkün hâle getirmiştir.