Tûfî’nin El-işârâtü’l-ilâhiyye adlı eserinin dirâyet tefsiri olarak kabulü meselesi

Abstract

Fıkıh, kelâm, tefsir ve hadis gibi pek çok alanda telif ettiği eserleriyle bilinen Necmeddîn et-Tûfî (öl. 716/1316), el-İşârâtü’l-ilâhiyye ile’l-mebâḥisi’l-uṣûliyye adlı eserinde Kur’ân-ı Kerîm’in bütün sûrelerini usûl meselelerini ortaya çıkarabilmek maksadıyla incelemektedir. Ancak söz konusu eser, her ne kadar Kur’ân sûrelerine göre bölümlere ayrılsa da Kur’ân’ın bütün âyetlerini konu edinmeyip, sadece usûlü’d-dîn ve usûlü’l-fıkh ile ilgili âyetlerle sınırlı kalmaktadır. Bu durum, eserin kâmil bir Kur’ân tefsiri addedilmesi hususunu tartışma konusu haline getirmektedir. Zira üzerine yapılan çalışmalarda eser, çoğunlukla tefsir olarak değerlendirilmektedir. Ne var ki kelam ve fıkıh meselelerinin eserin muhtevasındaki tesiri, eserin mahiyeti hakkında ihtilafa neden olmaktadır. Bu makalede söz konusu tartışmaya yön vermek üzere el-İşârâtü’l-ilâhiyye, mukaddime kısmındaki beyânât üzerinden tanımlayıcı bir yöntem ile incelenmekte ve eserin yönteminin tatbiki seçilen örnekler çerçevesinde değerlendirilmektedir. Böylelikle müellifin eserini öne çıkaran özgün yönünün ve eserin tefsir açısından değerinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın neticesinde el-İşârâtü’l-ilâhiyye’nin mutlak manada bir Kur’ân tefsiri değil; ancak usûl kaidelerinin Kur’ân merkezli ortaya koyulduğu bir tür Kur’ân ilimleri çalışması olarak değerlendirilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır.

Najm al-Dīn al-Tūfī known for his works in many fields such as fiqh, kalam, tafsir and hadith, examined all surahs of the Qur’an in his work named al-Ishārāt al-ilāhiyya ilā al-mabāhithi’l-usūliyya in order to reveal the usūl issues. Although the work in question is divided into sections according to the verses of the Qur’an, it does not cover all the verses of the Qur’an and is limited only with the verses related to the usūl al-dīn and usūl al-fiqh. Hence, it is controversial that the work is a complete interpretation of the Qur’an. However, the work is mostly interpreted as tafsir, the effect of the issues of the Islamic theology and fiqh causes a conflict about the nature of the work. This article examines al-Ishārāt al-ilāhiyya by the descriptive method based on information given in the introduction chapter of the work and application of his method is evaluated with in some selected examples to guide the discussion in question. Thus, it is aimed to determine the original aspect of the author's work and its value in terms of tafsir. As a result of the research, it is concluded that al-Ishārāt al-ilāhiyya is not an interpretation of the Qur’an absolutely, but it can be evaluated as a study of Qur’anic sciences in which usūl issues are revealed based on the Qur’an.

نجم الدين الطوفي 716/1316 المعروف بأعماله في العديد من المجالت مثل الفقه، والكالم، والتفسير، والحديث، يفصح في كتابه بعنوان اإلشارات اإللهية إلى مباحث األصولية جميع سور القرآن الكريم للكشف عن القضايا األصولية. لكن الكتاب المعني حتى لو ينقسم أقساما وقفا لسور القرآن، ال يتناول جميع أيات القرأن الكريم، بل يقتصر على اآليات متعلقة بأصول الدين وأصول الفقه. هذا الوضع يجعل قبول الكتاب كتفسير قرآني صريح مسألة النقاش. ألن، ينسب الكتاب عموما إلى التفسير في الدراسات المتعلقة به. ومع ذلك، فإن تأسير القضايا الكالمية والفقهية على محتوى الكتاب، أثار جدال حول طبيعة الكتاب. في هذه المقالة، يتم فحص اإلشارات اإللهية بطريقة وصفية عن البيانات في قسم المقدمة، وتقييم تطبيق طريقة الكتاب في إطار األمثلة المختارة لكي نتوجه إلى المناقشة المعنية. وبالتالي، يهدف إلى تحديد األصلية لعمل المؤلف وقيمة الكتاب من حيث التفسير. في نتيجة البحث، وصلنا إلى أن اإلشارات اإللهية لم يكن تفسيرا قرآنيا مطلقا، بل يمكن اعتباره دراسة لعلوم القرآن حيث تم الكشف عن القواعد األصولية بناء على القرآن.