Ahmet Yesevî’nin İrşad Metotları Üzerine Bazı Tesbit ve Değerlendirmeler

Abstract

İslam dininin Türkler arasında yayılıp gelişmesinde sûfî şahsiyetlerin büyük çaba ve gayretlerinin olmuştur. Bu zatlardan bir tanesi de Ahmed Yesevî’dir. Tahsil hayatına Yesi’de Arslan Baba’nın terbiyesinde başlayan Yesevî, kısa zamanda ilimde ve maneviyatta önemli mesafeler katetmiştir. Arslan Baba’nın vefatından sonra zamanın önemli İslâm merkezlerinden biri olan Buhara’ya giderek Yûsuf Hemedânî’ye intisap etmiş ve onun terbiyesi altına girmiştir. Yûsuf Hemedânî’nin yanında manevi eğitimini tamamladıktan sonra, memleketi Yesi’ye dönmüş ve orada kendi tarikatını kurarak ilim irşad faaliyetlerine başlamıştır. Yesevî’nin, Türkistan coğrafyasında yapmış olduğu ilim ve irşad faaliyetlerinin başarılı olmasında takip ettiği irşad metotlarının önemli bir rolü vardır. Yesevî’nin irşad faaliyetinin merkezinde, Tevhid inancı, Hz. Peygamberin sünnetine ittiba, şeriatın kurallarına bağlılık, tebliğ ve irşad dilinde halkın anlayacağı Türkçeyi kullanma, Allah’ın varlığı ve birliği ile İslam dininin özüne ters düşmeyen eski Türk milli geleneklerini dışlamama, İslam dininin inanç, ibadet ve ahlak ile ilgili esaslarını coğrafya insanının kullandığı dilde ve hikmet tarzında yazma ve halka anlatma, insanlara tasavvufun, şer‘î ve ahlakî bir takım meselelerini nasihat şeklinde tebliğ ederek yardımcı olma, irşad konusunda kadınlara yönelik faaliyetlere de yer verme ve irşad hizmeti yaparken dünyevi beklentilere girmeme gibi önemli hususlar vardır. Bu çalışmamızda, Ahmet Yesevî’nin, irşad metotları, hakkında yapılan çalışmaların vardığı ortak sonuçlardan hareketle ortaya konmaya çalışılacaktır.

Ahmed Yesevi started his education life in Yesi under the supervision of Arslan Baba,then went to Bukhara and joined Yusuf Hemedânî. After completing his spiritualeducation with Yusuf Hemedânî, he returned to his hometown Yesi, and started hisknowledge (ilim) and guidance (irshad) activities by founding his own sect there. Hisemphasis on the belief in Tawhid, adherence to the Sunnah, adherence to the rulesof shari'ah, using Turkish in the language of teaching and guidance, writing theprinciples of the religion of Islam in the language used by native people are amongthe important points in his successful activities of knowledge and guidance inTurkestan. In this study, the methods of guidance of Ahmet Yesevi, who emerged inthe geography of Turkestan and contributed significantly to the Islamizationprocess of both nomadic and settled people, will be discussed. These methods werenot found orderly in any of Yesevi's works or written down systematically by hisfollowers. Therefore, the methods that will be discussed here will be tried to be putforward based on the common results of the works about Yesevi's life and theresearches about him.