Ergenlerde obsesif kompulsif bozukluk belirtilerinin üstbilişler, erken dönem uyumsuz şemalar ve ebeveynlik biçimleriçerçevesinde incelenmesi

Abstract

Bu tezin konusu, ergenlerde patolojik üstbilişsel faaliyetlerin, erken dönem uyumsuz şemaların ve algılanan ebeveynlik biçimlerinin obsesif kompulsif bozukluk (OKB) belirtilerini yordama düzeyinin incelenmesidir. Bu amaçla bir Demografik Bilgi Formu, Maudsley Obsesif Kompulsif Soru Listesi (MOKSL), Üstbiliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu (ÜBÖ-ÇE), Young Şema Ölçeği (YŞÖ) ve Young Ebeveynlik Ölçeği (YEBÖ) kullanılmıştır. Araştırma örneklemini 2018-2019 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinde yer alan 3 ilçede, 9 ortaöğretim kurumunda yer alan 15-18 yaş arası öğrenciler oluşturmaktadır. Değişkenlerin OKB puanlarını yordama düzeyini belirlemek amacıyla anne ve baba ebeveynlik tutumlarını ayrı ayrı dahil eden iki farklı Çoklu Doğrusal Hiyerarşik Regresyon Analizi gerçekleştirilmştir. Anne analizinde üstbilişlerden bilişsel izlemenin, erken dönem uyumsuz şemalardan karamsarlık, terk edilme ve yüksek standartlar şemalarının ve aşırı koruyucu-evhamlı ebeveynlik biçimlerinin bir arada OKB puanlarını istatistiksel açıdan anlamlı olarak %32 düzeyinde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Baba analizinde ise üstbilişlerden bilişsel izleme ve olumsuz üst endişelerin ve erken dönem uyumsuz şemalardan karamsarlık, terk edilme ve yüksek standartlar şemalarının OKB belirtilerini %31 oranında açıkladığı neticesine varılmıştır. Ergenlerde üstbilişler, erken dönem uyumsuz şemalar, ebeveynlik biçimleri ve OKB belirtilerini bir arada ele alan çalışmaların alan yazındaki görece azlığı göz önünde bulundurulduğunda, mevcut çalışmanın ergenlerde obsesif-kompulsif bozukluğu önleme ve tedavi çalışmalarına katkı sağlayacağı ümit edilmektedir.Bu tezin konusu, ergenlerde patolojik üstbilişsel faaliyetlerin, erken dönem uyumsuz şemaların ve algılanan ebeveynlik biçimlerinin obsesif kompulsif bozukluk (OKB) belirtilerini yordama düzeyinin incelenmesidir. Bu amaçla bir Demografik Bilgi Formu, Maudsley Obsesif Kompulsif Soru Listesi (MOKSL), Üstbiliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu (ÜBÖ-ÇE), Young Şema Ölçeği (YŞÖ) ve Young Ebeveynlik Ölçeği (YEBÖ) kullanılmıştır. Araştırma örneklemini 2018-2019 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinde yer alan 3 ilçede, 9 ortaöğretim kurumunda yer alan 15-18 yaş arası öğrenciler oluşturmaktadır. Değişkenlerin OKB puanlarını yordama düzeyini belirlemek amacıyla anne ve baba ebeveynlik tutumlarını ayrı ayrı dahil eden iki farklı Çoklu Doğrusal Hiyerarşik Regresyon Analizi gerçekleştirilmştir. Anne analizinde üstbilişlerden bilişsel izlemenin, erken dönem uyumsuz şemalardan karamsarlık, terk edilme ve yüksek standartlar şemalarının ve aşırı koruyucu-evhamlı ebeveynlik biçimlerinin bir arada OKB puanlarını istatistiksel açıdan anlamlı olarak %32 düzeyinde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Baba analizinde ise üstbilişlerden bilişsel izleme ve olumsuz üst endişelerin ve erken dönem uyumsuz şemalardan karamsarlık, terk edilme ve yüksek standartlar şemalarının OKB belirtilerini %31 oranında açıkladığı neticesine varılmıştır. Ergenlerde üstbilişler, erken dönem uyumsuz şemalar, ebeveynlik biçimleri ve OKB belirtilerini bir arada ele alan çalışmaların alan yazındaki görece azlığı göz önünde bulundurulduğunda, mevcut çalışmanın ergenlerde obsesif-kompulsif bozukluğu önleme ve tedavi çalışmalarına katkı sağlayacağı ümit edilmektedir.

The aim of this study was to investigate the predictive effect of pathological metacognitions, early maladaptive schemas and perceived parenting styles on obsessive-compulsive disorder (OCD) symptoms in adolescents. For this purpose, a Demographic Information Form, Maudsley Obsessive Compulsive Inventory (MOCI), Metacognitions Questionnaire for Children and Adolescents (MCQ-C), Young Schema Questionnaire (YSQ) and Young Parenting Inventory (YPI) were used. The research sample was composed of the students aged 15-18 in 9 high schools from three different districts in Istanbul. In order to assess the predictive power of metacognitions, early maladaptive schemas and parenting styles on OCD symptom levels, two different Multiple Linear Hierarchical Regression Analyses were conducted. In the first analysis which was performed for the mother form of YPI, it was seen that cognitive self-consciousness as metacognition, pessimism, abandonment and unrelenting standards as early maladaptive schemas, and overprotective parenting style all together predicted 32% of the variance. In the second step for the father form, self-consciousness and negative beliefs about thoughts concerning uncontrollability and danger as metacognitions and pessimism, abandonment and unrelenting standards as early maladaptive schemas estimated 31% of the variance. It was expected that the present study would contribute to prevention and treatment of OCD in adolescents given the fact that there was relatively less research using all these variables together.