36. Divan şiirinde payitaht sevgisi: İstanbul redifli gazeller

Abstract

Mekân edebî eserlerin temel ögelerinden olup bazen insan ruhunu etkilemiş, bazen de insan tarafından şekillendirilmiştir. İçinde bulunduğu kültüre göre anlam ve değer kazanan mekân toplumun anlam kodlarını belirleyen, sınırlarını çizen anahtar bir kavramdır. İnsanın yaşadığı olayların, hissettiği duyguların içinde geçtiği mekân, edebî eserlerde genellikle şehir olarak karşımıza çıkar. Şehir ise insan hayatını düzenleyip yönlendiren; aynı zamanda insan tarafından biçimlendirilen büyük bir yapı olarak tanımlanabilir. Şehirler toplum hayatının göstergesi, bir kültürün tüm yönleriyle ortaya konduğu mekânlardır. Mekân divan şiirine şehirlerle, şehirler içinde de en çok İstanbul’un anlatımıyla yansımıştır. Yüzyıllarca farklı imparatorluk ve medeniyetlere ev sahipliği yapan, onlara ait unsurlarla şekillenip zenginleşen İstanbul, Osmanlı devletinin yönetim merkezi olarak divan şiirinde özel bir yere sahiptir. İstanbul Türk şiirinin yayıldığı coğrafyada değişmeyen bir başkenttir. Gerçekten de ‘payitaht’ İstanbul yüzlerce yıl divan şiirinin de merkezi olmuş, Osmanlı İmparatorluğu’nun görkemi bu şiire yansımıştır. Yaptığımız taramalarda, divan şairlerinin duygularını en rahat ifade ettikleri türlerin başında gelen gazel nazım şeklinde yazılmış, İstanbul’u konu edinen ve redifi İstanbul olan 16 şiir tespit edilmiştir. Bu çalışmada İstanbul övgüsünde yazılan bu gazeller şekil ve muhteva özellikleriyle incelenip yorumlanmış, böylece divan şairlerinin gözünden İstanbul sevgisi ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışmada ilk olarak İstanbul redifiyle gazel yazan şairler kronolojik olarak sıralanmış, daha sonra gazel sahibi her şair kısaca tanıtılmıştır. Ardından gazel metinleri önce şekil sonra da muhteva yönüyle incelenmiştir.

Space is one of the basic elements of literary works and sometimes it has affected the human spirit and sometimes it has been shaped by humans. Space, which gains meaning and value according to the culture it is in, is a key concept that determines the meaning codes of the society and draws its boundaries. The place where the events experienced by the people and the emotions they feel is usually encountered as a city in literary works. The city, on the other hand, organizes and directs human life; it can also be defined as a large structure shaped by human beings. Cities are the indicators of social life, the places where a culture is revealed with all its aspects. The place is reflected in the divan poetry with the cities, and among the cities, the expression of Istanbul the most. Having hosted different empires and civilizations for centuries, shaped and enriched by their elements, Istanbul has a special place in divan poetry as the administrative center of the Ottoman state. Istanbul is an unchanging capital in the geography where Turkish poetry spreads. Indeed, 'payitaht' Istanbul has been the center of divan poetry for hundreds of years, and the glory of the Ottoman Empire is reflected in this poem. In our scans, 16 poems were identified, written in the form of ghazal verse, which is one of the genres in which divan poets express their feelings most easily, and which is about Istanbul and its redif is Istanbul. In this study, these ghazals written in praise of Istanbul have been examined and interpreted with their form and content features, so that the love of Istanbul from the eyes of divan poets has been tried to be revealed. In the study, firstly, the poets who wrote ghazals with Istanbul redif were listed chronologically, then each poet who owned the ghazal was briefly introduced. Then, the ghazal texts were examined first in terms of form and then in terms of content.