İbn Kuteybe’nin kırâat ilminin bazı problemli konularına yaklaşımı

Abstract

213/828 ila 276/889 tarihleri arasında yaşayan ve hayatının büyük bir bölümünü Bağdat’da geçiren Ebû Muhammed Abdullâh b. Müslim b. Kuteybe ed-Dîneverî (ö. 276/889), çok yönlü bir âlimdir. İbn Kuteybe gençlik yıllarında Mutezilî görüşlere sempati duymuştur. Fakat daha sonra, döneminde Ehl-i Sünnet’in sözcüsü haline gelmiş, duruşu ve faaliyetleriyle siyasi otoritenin teveccühünü kazanmıştır. Kur’ân hakkında ortaya atılan birtakım iddialara cevap vermek ve Kur’ân’la ilgili insanların zihinlerinde oluşan bazı problemleri çözmek maksadıyla onun tarafından yazılan Te’vîlü Müşkili’l-Kur’ân, ulûmu’l-Kur’ân için olduğu kadar kırâat ilmi için de önemli bir kaynaktır. Çünkü bu kitap kırâat ilmi hakkında önemli bilgiler içermekte ve bu ilme dair problemli konularda Müslümanların genel yaklaşımını yansıtmaktadır. Bu makale, İbn Kuteybe’nin sahabenin kıraatlerde ihtilafı, sahabe mushaflarında görülen farklılıklar, kıraat imamlarının kıraatlerde ihtilafı ve mushaf metninde gramatik hatalar olduğuna delalet eden rivayetler gibi kırâat ilminin bazı problemli meselelerine yaklaşımını ortaya koymaktadır.

Abū Muhammad Abd-Allāh ibn Muslim ibn Qutaybah al-Dīnawarī, who lived between 213/828 and 276/889, and spent most of his life in Baghdad, is a versatile scholar. During his youth, Ibn Qutaybah sympathized with the Mutazili views. After that, he became a spokesperson for the Ahl al-Sunnah and won political authority’s approval with his attitude and activities. Ta’wīl Mushkil al-Qur’ān, which was written by him to answer a number of assertions and solve certain problems in the minds of the people about the Qur’ān, is an important source of information about the variant readings of Qur’ān as well as for ‘Ulūm al-Qur’ān. Because this book contains important information about the variant readings of the Qur’ân and reflects the general approach of Muslims about the problematic subjects in the area. This article reveals Ibn Qutaybah’s approach to some problematic issues related to the variant readings of the Qur’ān such as the companions’ (sahaba) controversy on the variant readings, differences in the Qur’ān manuscripts that belong to sahaba, the controversy of qirā‘at authorities on variant readings and the controversial narrations indicating grammatical errors in the text of Qur’ān.

889 وأمضى / 828 و 276 / أبو محمد عبد الله ابن مسلم ابن قتيبة الدينوري الذي عاش في الفترة ما بين 213 معظم حياته في بغداد ، هو عالم متعدد الاستخدامات. كان ابن قتيبة مهتمًا بالآراء المعتزلية في مرحلة شبابه. أما بعد ذلك، قد أصبح مدافعًا عن أهل السنة في دوره، ونتيجة لذلك قد حصل على دعامة السلطة السياسية من خلال موقفه وأنشطته. يعد تأويل مشكل القرآن الذي كتبه للإجابة على بعض الادعاءات المتعلقة بالقرآن ولحل بعض المشكلات في أذهان الناس، موردا هاما للعلوم القرآنية وكذلك للعلوم القراءات. لأن هذا الكتاب يحتوي على معلومات مهمة عن علوم القراءات ويكشف عن النهج العام للمسلمين في القضايا التي تحتوي على مشاكل حول هذا العلم. تتناول هذه المقالة طريقة ابن قتيبة في بعض الموضوعات الإشكالية في علم القراءات مثل اختلاف الصحابة في القراءات، والإختلافات في مصاحف الصحابة، و إختلافات الأئمة القراء في القراءات، و الروايات الدالة على الأخطاء النحوية في نص المصحف.