Ahmed Zerrûk’un “el-Ucâle” Adlı Eseri: Tevbe Sûresi’nin 112. Âyetinin İşârî Yorumu ve Ricâlü’l-Gayb Meselesine Farklı Bir Bakış

Abstract

Ahmed Zerrûk (ö. 899/1493), Fas’ta doğmuş, Cezayir, Tunus, Mısır, Mekke ve Libya gibi döneminin ilim merkezlerinden önemli ölçüde istifade etmiş büyük bir âlimdir. Fıkıh, kelam, tefsir, hadis ve tasavvuf ilimlerinde bilinen elli yedi eser yazmıştır. Tasavvuf alanında yazdığı “el-Ucâle” adlı eseri, Tevbe Sûresi’nin 112. âyetinin işârî bir yorumudur. Ahmed Zerrûk Tevbe Sûresi’nde geçen “tâibûn, âbidûn, hâmidûn, sâihûn, râkiûn, sâcidûn, el-âmirûne bi’l-ma‘rûf, en-nâhûne ani’l-münker, el-hâfizûne li-hudûdillâh” zümrelerinin tasavvufî bir mertebeye işaret ettiğini belirtmiş ve bunlara aynı zamanda sırasıyla “nükabâ, nücebâ, efrâd, abdâl, melâmetiyye, evtâd, imâmân, hulefâ, kutub” da denildiğini söylemiştir. Makalede Ahmed Zerrûk’un ricâl mertebeleri sırasıyla ele alınmış; sayıları, isimleri, zikirleri, amelleri, tasavvuf anlayışları, esmâ tecellîleri ve makamları diğer sûfilerle mukayese edilerek değerlendirilmiştir. Her bir zümre hakkında başta İbnü’l-Arabî olmak üzere sûfîlerin benzer ve farklı fikirleri, tasarruf ve amel esaslı ricâlü’l-gayb yorumları ortaya konulmuştur.

Ahmad Zarrouk (d. 899/1493) was a great scholar who was born in Morocco and benefited from the scientific centres of his time such as Algeria, Tunisia, Egypt, Mecca and Libya. He wrote fifty-seven works known in fiqh, kalam, tafsir, hadith and sufism. His work titled “al-Ucâle” written in the field of sufism is an ishari interpretation of the verse 112 of the Sūrat al-Tawba. Ahmad Zarrouk stated that coteries of “tâibûn, âbidûn, hamidûn, sâihûn, râkiûn, sâcidûn, al-âmirûne bi'l-ma'rûf, en-nâhûn ani'l-münker, al-hafizûn li-hudûdillah” point to a sufi stage and said that these coteries were also called respectively “nukaba, nücebâ, efrâd, abdâl, melâmetiyye, evtâd, imâmân, hulefâ, kutub”. In the article, the rical stages of Ahmad Zarrouk were discussed in order; their numbers, names, adhkaar, deeds, mystical understandings, asma manifestations and mistical maqams were evaluated by comparison with other sufis. Similar and different ideas of the sufis, especially Ibn al-Arabi, and rical al-gayb comments based on tasarruf (God's permitting one to use his power) and deed about each coterie were presented.