Osmanlı dış ticaretinin analizi ve Osmanlı iktisat anlayışındaki değişimin dış ticaret politikalarına yansımaları

Abstract

Geniş bir coğrafyada uzun bir dönem hâkimiyet süren Osmanlı’nın dış ticareti ve izlediği ticaret politikaları her zaman tartışma konusu olmuştur. Kuruluşundan 19. yüzyılın ortalarına kadar Osmanlı’nın iktisat anlayışı ve dış ticaret politikaları önemli derecede benzerlik arz etmektedir. 19. yüzyılın başlarından itibaren siyasi, askeri, fikri alandaki gelişmeler, yeni bir dönemin başlayacağının işaretleriydi. Nihayet 19. yüzyılın ortalarına doğru imzalanan serbest ticaret antlaşmalarıyla Osmanlı dış ticareti yeni bir evreye girmiş oldu. Bu çalışmada, literatür araştırması, karşılaştırma ve analiz yöntemi kullanılarak Osmanlı’nın her iki döneminin dış ticareti ve izlenen ticaret politikaları analiz edilerek fikri ve zihni yapıdaki değişimle beraber iktisat anlayışındaki değişimin, takip edilen ticaret politikalarına etkileri araştırılmıştır. Çalışmada, Osmanlı klasik dönemin ve yeni dönemin iktisat anlayışı, zihin yapısı, ruh, anlam ve medeniyet değerlerinin farklılık gösterdiği ve her iki döneminin farklı iktisat anlayışları ile takip edilen ticaret politikaları arasında bir ilişki olduğu kanaatine varılmıştır.

Foreign trade and trade policies of the Ottomans, which dominated a wide geography for a long time, have always been the subject of discussion. From its foundation to the middle of 19th century, the economic understanding and foreign policies of the Ottomans are significantly similar. Since the beginning of 19th century, developments in the political, military and intellectual fields were the signs that a new era would begin. Finally, with the free trade agreements signed towards the middle of the 19th century, Ottoman foreign trade entered a new phase. In this study, by using literature research and analysis method, Ottomans’ foreign trade and trade policies of both periods are analyzed, and the effects of the change in the understanding of economics accompanied with the change in intellectual and mental structure on the trade policies are investigated. In the study, it is concluded that economic understanding, mindset, spirit, meaning and civilization values of the Ottoman classical period and new period differ and there is a relationship between the diverse economic understanding of both periods and their trade policies followed.