Türkiye’de Sağlık Hizmetlerine Erişimin Teknik Etkinlik Değerlendirmesi

Abstract

Sağlık hizmetlerinde verimlilik değerlendirmeleri, sağlık alanındaki kaynakların (sağlık profesyonelleri, tıbbi ekipmanlar, finansal kaynaklar, sağlık kurumları vb.) sağlık hizmetine dönüşmesinde etkin bir şekilde nasıl kullanıldığı hususunda kanıtlar sunan ve bu kaynakların ihtiyaçlar doğrultusunda optimal şekilde tahsisini sağlanması ile sağlığa erişim ve hakkaniyet açısından oluşabilecek sorunları önleyen bir yaklaşımdır. Bu araştırmanın konusunu Türkiye’de iller düzeyinde sağlık hizmetlerine erişimi gösteren hekime müracaat sayılarına ait teknik etkinlik düzeylerinin memnuniyet ile ilişkilendirilerek ölçülmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma Veri Zarflama Analizi kullanılarak yapılmış, kapasite kullanımına işaret eden hekime ve diş hekimine müracaat sayıları girdi değişkeni, sağlık hizmetlerinden memnuniyet düzeyi çıktı değişkeni olarak tanımlanmıştır. Analizler sabit getiriler (CCR) girdi ve çıktı yönlü modeller kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre Türkiye’de illerin ortalama etkinlik skoru 0,703 tespit edilmiş, 81 ilin %2,5’i tam etkin değerlendirilirken %97,5’i etkin bulunmamıştır. Yine bulgulara göre mevcut memnuniyet düzeyinin korunması ya da projekte edilen memnuniyet düzeyine ulaşılabilmesi durumunda kişi başı hekime müracaat sayılarında 0,12-3,19 br., kişi başı diş hekim müracaat sayılarının 0,04-0,23br. arasında azaltılması gerektiği hesaplanmıştır. Toplamda müracaat sayılarından kaynaklı verimsizliğin maliyeti 360 milyon-7,7 milyar arasında değişmekte ve toplam sağlık harcamalarının da %0,059-1,28’e işaret etmektedir.

Efficiency evaluations in health services provide evidence on how resources in the field of health (health professionals, medical equipment, financial resources, hospitals, etc.) are used effectively in transforming them into health services, and prevent problems that may arise in terms of access to health and equity by ensuring the optimal allocation of these resources in line with needs. The subject of this research was to measure the technical efficiency l evels o f the number of applications to physicians, which indicate access to health services at the provincial level in Türkiye, by correlating them with satisfaction. The research was conducted using Data Envelopment Analysis, the number of applications to physicians and dentists, which indicate capacity utilization, was defined as the input variables, the level of satisfaction with health services was defined as the output variable, and the analyzes were carried out using constant returns (CCR) input and output oriented models. According to the findings obtained from the research, the average efficiency s core o f the provinces in Türkiye was determined as 0.703, while 2.5% of 81 provinces were evaluated as fully effective, 97.5% were not found to be effective. Again, according to the findings, if the current level of satisfaction can be maintained or the projected level of satisfaction can be reached, the number of applications to the physician per capita was reduced between 0.12-3.19, and the number of applications to the dentist per capita was reduced between 0.04-0.23. In total, the cost of inefficiency due to the number of applications varies between 360 million-7.7 billion, representing 0.059-1.28% of total health expenditures.