Arşiv Belgeleri Işığında Kâzerûniyye’nin Anadolu’daki Varlığı

Abstract

Kâzerûniyye, X. yüzyılda arif ve muhaddis Şeyh Ebû İshak Kâzerûnî (352-426 h./963-1035 m.) tarafından İran’ın Fars eyaletindeki Şiraz şehrinin bir kasabası olan Kâzerûn’da kurulmuştur. Kâzerûniyye’nin ünü, şeyhinin sağlığında Anadolu, Çin ve Hindistan’a kadar yayılmış olup, bu tarikat kendine ciddi bir genişleme alanı bulmuştur. Gaza anlayışı ile hareket eden Ebû İshak’ın kurmuş olduğu tarikatın ortaya çıktığı ülke dışında başka coğrafyalarda da neşvünema bulacak kadar yayılmacı bir siyaset izlemesi onun gerek Anadolu’da gerekse başka İslâm ülkelerinde etkili olmasına sebep olmuştur. Nitekim Anadolu sahasında da Kâzerûniyye tarikatı adına kurulan zaviye ve tekkelerin olduğu bilinmektedir. Kâzerûnîlik araştırmalarında çoğunlukla benzer eserler kaynak gösterilerek belli başlı şehirlerdeki zaviyelerin isimleri zikredilmiştir. Ancak arşiv belgeleri incelendiğinde Kâzerûniyye’nin Anadolu sahasında zikredilenden daha geniş bir yayılma alanı bulduğu görülmüştür. Ankara’da bulunan Kâzerûnî zaviyesi buna bir örnektir. Tasavvuf ve tarikatların Anadolu’daki yayılışına dair incelemelerde buradaki zaviyeye değinilmemesi dikkat çekmektedir. Bu çalışma ile Anadolu’nun diğer şehirlerinde de benzer bir durum söz konusu olabilir mi sorusundan yola çıkılarak arşiv belgeleri incelenmiş ve bu kurumlarla ilgili belgelerin tarihleri göz önünde bulundurularak tarikatın Anadolu’da etkin olduğu yıllara yönelik bir araştırma yapılmıştır. Bu çalışmada yer verilen bazı belgelerden istifade ile tarikatın nasıl bir yayılma izlediğine değinilmiştir.

In the 10th century, the renown of the Kāzarūn-based Kāzarūnīyya sufi order was established by the sage and muhaddith Sheikh Abū Ishāq al-Kāzarūnī (963-1035 C.E.) in the town of Kāzarūn, a suburb of Shiraz in Iran's Fars province, had expanded during the sheikh's lifetime to encompass Anatolia, China, and India, thereby finding substantial ground for expansion. The sufi order, founded by Abu Ishaq, who acted with the understanding of gaza, followed an expansionist policy that spread in other geographies outside the country where it emerged, causing it to be influential both in Anatolia and other Islamic countries and to gather many supporters. As a matter of fact, it is known that there are lodges and dervish lodges established in the name of the Kāzarūnīyya sufi order in Anatolia. However, when the archive documents were examined, it was seen that Kāzarūnīyya had a very wide spread area in Anatolia. Kāzarūnī lodge in Ankara is an example of this. It is noteworthy that the lodge here is not mentioned in sufi studies. In this study, archival documents are examined based on the question of whether a similar situation could be in other cities of Anatolia, and research is conducted on the years when the sufi order was active, taking into account the dates of the documents related to these institutions. In this study, it is mentioned how the sufi order spread, using some of the documents included.