Edebî Eserlerde Kadının Temsiline Örnek Olarak Ali Şîr Nevâyî’nin Hanım Sultan Övgüsü

Abstract

Orta Asya coğrafyasında Türklüğe ve Türk edebiyatına sağladığı katkılarıyla adından söz edilen şairlerin başında XV. yüzyılın meşhur siması Ali Şîr Nevaî (1441–1501) gelmektedir. Nevaî, tam bir Türklük şuuru ile kaleme aldığı pek çok manzum ve mensur eserleri içerisindeki beş mesneviden oluşan hamsesi ile Türk edebiyatına mesnevi sahasında yepyeni bir soluk getirmiş ve kendisinden sonra hamse yazacak olan şairlere de öncülük etmiştir. Şairin hamsesi incelendiğinde mesnevilerinin özellikle mukaddimelerinde yer alan eserlere orijinallik katan bazı hususların olduğu görülmektedir. İşte bu hususlardan biri olarak, Nevaî’nin örnek üzere ele aldığı şahıslar içerisinde erken yaştan itibaren yakın dostluk kurduğu Çağatay Devleti sultanı Hüseyin Baykara ve ailesi de yer almaktadır. Öyle ki Nevaî, Sebʿa-i Seyyâr mesnevisinde Baykara’nın eşini övmekle bir yandan Baykara’ya ve ailesine olan sevgi ve bağlılığını gösterdiği gibi diğer yandan da gerçek hayatta var olan bir kadını hem kişilik adına öne çıkararak çeşitli açılardan övmüştür. Bu çalışmada, Sebʿa-i Seyyâr mesnevisinin mukaddimesindeki Hanım Sultan övgüsünden hareketle, Nevaî’nin mesnevi tertip geleneğinde örneğine ender rastlanacak şekilde bir kadın övgüsüne ayrı bir bölüm açması; böylece şairin, özellikle Türk-İslam toplumlarında kadının taşıdığı/taşıması olması gerektiği ahlakî değerler ve temsil ettiği modeli Türk edebiyatındaki yansımalarından biriyle örneklendirmesi ve Türk toplumlarında kadının eş olarak gerek devlet idaresindeki iktidarına gerekse ailedeki önemine dair dikkate değer konu edilecektir