Hemodiyaliz Kateter Kullanımında Kılavuz Önerileri

Abstract

Hemodiyaliz, son dönem böbrek yetmezliği olan hastalarda yaşamısürdürmek için gerekli temel renal replasman tedavilerinden biridir.Tedavinin başarısı, uygun vasküler erişim yolunun seçimi ve etkinyönetimi ile doğrudan ilişkilidir. Vasküler erişim, hemodiyalizinyaşam çizgisi olarak kabul edilmekte olup, arteriyovenöz fistül vegreft kalıcı erişim yolları olarak öncelikli önerilirken, santral venözkateterler acil durumlarda, geçici gereksinimlerde veya kalıcı girişimuygun değilse tercih edilmektedir. Bununla birlikte, santral venözkateter kullanımının enfeksiyon, tromboz, tıkanıklık, bakteriyemi vedamar duvarı hasarı gibi komplikasyon oranlarının yüksek olmasınedeniyle, uluslararası kılavuzlar kateter kullanımının azaltılmasını,arteriyovenöz fistül erişim oranlarının artırılmasını ve kronikkullanımın %10’un altında tutulmasını önermektedir. 2019 KidneyDisease Outcomes Quality Initiative güncellemesi ile “Önce Fistül”yaklaşımı, hastanın klinik, sosyal ve yaşam hedeflerini önceleyen “SonDönem Böbrek Yetmezliği Yaşam Planı” modeline evrilmiştir. Buyaklaşım, hastaya özgü tedavi planlamasının önemini vurgulamakta;erişim yolunun seçiminde damar yapısı, yaşam beklentisi, eşlik eden hastalıklar ve tedavi tercihlerini temel almaktadır. Santralvenöz kateter bakımında asepsi-antisepsi uygulamaları, el hijyeni,düzenli pansuman, lümen yıkama, heparinle kilitleme tekniklerineuyum ve her seans öncesi komplikasyon değerlendirmesi kritikgerekliliklerdir. Hemşirelik bakımı santral venöz kateter yönetimindebelirleyici role sahip olup, hasta ve yakınlarının eğitimi enfeksiyonve diğer komplikasyonların azaltılmasında tamamlayıcı etkidedir.Multidisipliner yaklaşımın güçlendirilmesi, erken sevk uygulamalarıve bakım protokollerine bağlılığın artırılması; hasta güvenliği, yaşamkalitesi ve sağkalım oranları üzerinde olumlu sonuçlar doğurmaktadır.Bu çalışma, güncel kılavuzlar (Kidney Disease Outcomes QualityInitiative ve Dünta Sağlık Örgütü) kılavuzlarına doğrultusundahemodiyaliz kateter kullanımına ilişkin hemşirelik bakım ilkeleriniözetleyen bir derlemedir.Hemodialysis is one of the essential renal replacement therapiesrequired to sustain life in patients with end-stage renal disease. Thesuccess of the treatment is directly associated with the selection andeffective management of an appropriate vascular access route. Vascularaccess is considered the lifeline of hemodialysis; arteriovenousfistula and graft are recommended as the primary permanent accessoptions, whereas central venous catheters are preferred in emergencysituations, temporary indications, or when permanent access is notfeasible. However, due to the high complication rates of centralvenous catheter use-including infection, thrombosis, occlusion,bacteremia, and vessel wall damage-int ernational guidelinesrecommend minimizing catheter utilization, increasing arteriovenousfistula rates, and maintaining chronic central venous catheter usebelow 10%. With the 2019 Kidney Disease Outcomes QualityInitiative update, the “Fistula First” approach evolved into the “End-Stage Renal Disease Life Plan” model, which prioritizes the patient’sclinical condition, social context, and life goals. This approachemphasizes the importance of individualized treatment planning and considers vascular structure, life expectancy, comorbidities, and patient preferences in determining access type. In central venous catheter care, adherence to aseptic techniques, hand hygiene, proper dressing, lumen flushing, heparin locking, and pre-session complication assessment are critical requirements. Nursing care plays a decisive role in central venous catheter management, and patient and family education serves as a complementary factor in reducing infections and other complications. Strengthening multidisciplinary collaboration, implementing early referral strategies, and ensuring adherence to care protocols produce favorable outcomes regarding patient safety, quality of life, and survival rates. This study is a review summarizing nursing care principles related to hemodialysis catheter use in line with current guidelines (Kidney Disease Outcomes Quality Initiative and World Health Organization).