Mimarlıkta Güzel Kavramının Araştırılmasına Yönelik Bilgisayar Tabanlı Bir Çizgi Analizi Modeli Denemesi: Üç Mimar Sinan Yapısı

Abstract

Mimarlıkta bilgisayar destekli yazılımların kullanımı her geçen gün artmaktadır. Yapıların tasarım ve üretim süreçlerinde kullanılan yazılımlar mimari eserlerin ortaya çıkarılmalarını teknik ve yapısal anlamda kolaylaştırmaktadır. Fakat üretilmiş mimari eserlerin içerdikleri estetik ve teknik güzellik olgularının nicel olarak değerlendirilmesi ve yorumlanmasında kullanılan yazılımlar oldukça sınırlı sayıdadır. Bu mevcut sınırlı alana yeni bir açılım yapılabilmesi amacıyla mimari eserlerin çizgisel oranlarını görseller üzerinden ölçebilen bilgisayar destekli bir model geliştirilmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında güzellik kavramına ve mimarlıktaki yerine değinilmiş, olgunun araştırılmasında kullanılan bilgisayar destekli yazılımlardan örnekler ortaya koyulmuştur. Sonrasında Mimar Sinan ve çalışmada kullanılan üç eseri hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra kompozisyonda çizgisellik konusuna değinilerek çalışmanın yöntemi olan çizgi analizi modelinin geliştirilmesi ve uygulaması anlatılmıştır. Cami analizlerinden önce model aracılığıyla farklı sanat dallarından eserlerin çizgi analizleri yapılmıştır. Bu analizlerde eserlerin görsel olarak algılanabilen düzlük, eğrilik, karmaşıklık ve düzen gibi birtakım özelliklerinin çizgi analizi verilerinde de okunabildiği izlenmiştir. Sonraki adımda ise üç Sinan camisinin iç mekân görselleri üzerinden çizgi analizleri yapılmış ve analiz sonuçları değerlendirilmiştir. Sonuçlar incelendiğinde, üç yapının farklı tasarım ve teknik özelliklere sahip olmalarına rağmen benzer açılardan çekilmiş dokuzar adet fotoğraflarında yatay, düşey ve diyagonal çizgi oranlarının birbirlerine çok yakın olduğu, aynı yakın oranların ortalama çizgi oranlarında da okunabildiği görülmüştür. Çalışmanın mimari sanat eserlerinin nicel değerlendirilmesi alanına farklı bir bakış açısı sağlaması beklenmektedir.

The use of computer-aided software in architecture is increasing day by day. The software used in the design and production processes of the buildings facilitates the discovery of architectural works technically and structurally. However, the software used to quantitatively evaluate and interpret the aesthetic and technical beauty phenomena contained in the produced architectural works is quite limited. A computer-aided model was developed that can measure the linear proportions of architectural works through visuals in order to make a new expansion in this limited area. In the first stage of the study, the concept of beauty and its place in architecture were mentioned, and examples of computer-aided software used in the research of the phenomenon were presented. Afterward, information is given about Mimar Sinan and his three works used in the study. Then, the development and application of the line analysis model, which is the method of the study, is explained by touching on the subject of linearity in composition. Before the analysis of the mosques, line analyses of the works from different branches of art were made through the model. In these analyses, it was observed that some of the visually perceptible features of the artifacts, such as flatness, curvature, complexity, and order, could also be read in the line analysis data. In the next step, line analyses were made on the interior images of the three Sinan mosques and the results of the analysis were evaluated. When the results are examined, it is seen that the horizontal, vertical, and diagonal line ratios are very close to each other in the nine photographs taken from similar angles, although the three structures have different designs and technical features, and the same close ratios can be read in the mean line ratios. It is expected that the study will provide a different perspective to the field of quantitative evaluation of architectural works of art.