Dini musikimizde Na't formu ve Hafız Kemal Batanay'ın Dügah Nat'ı'nın makamsal analizi

Abstract

Pek çok dinde ibadetin huşu ve maneviyatını arttırma ve aynı zamanda ibadete katılanların iştirâkini sağlama adına kutsal metinler veya ona dair sözlerin ahenkli seslerle icra edildiği bilinmektedir. Bu da zamanla çeşitli dini mûsikî formlarının oluşumuna ilk basamak olmuştur. Dini mûsikî formlarının teşekkülü o toplumun ihtiyaç ve estetik algısına göre şekillenmektedir. Türk din mûsikîsinde de süreç bu minvalde bir seyir izlemiş ve başta Kur’an tilaveti, kamet, ezan gibi formları takiben cami ve tekkelerde icra edilen sala, tesbih, münacat, tevşih, mevlid, miraciyye gibi kırka yakın form günümüze dek gelişerek ulaşmıştır. Kur’an-ı Kerim’in Âl-i İmran suresi 31. ayeti “Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki, Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Çünkü Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” fehvasınca Hz. Peygamber’in izinden gitmek ve onu sevmek hemen hemen gelenekli tüm sanatlarımızda ana tema olarak ele alınan önemli bir meseledir. İslam edebiyatı ve mûsikîsinde de konu bakımından Hz. Peygamber’in vasıflarını ve önemini ele alan nazım ve şiirler yazılmaya ve bestelenmeye başlanmış; böylelikle dini mûsikîmizde na’t formu ortaya çıkmıştır. Günümüzde na’t formunun en yaygın örneği, güftesi Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’ye, bestesi Buhûrîzâde Mustafa Itrî Efendi’ye ait olan Rast makamındaki na’t-ı şerîftir. Na’t-ı Mevlânâ olarak da anılan bu na’t, ekseriyetle Mevlevî âyinlerinin başında icra edilmektedir. Mûsikî literatüründe pek çok na’t-ı şerîf bestelenip okunmuştur. Bu çalışmada kavramsal çerçevenin oluşması adına öncelikle mûsikîmizde genel olarak na’t formunun tanımı ve hususiyetleri anlatıldıktan sonra, XX. yüzyıl hafız, mûsikîşinas ve hattatlarından Kemal Batanay’ın bestelemiş olduğu Dügâh Nat-ı şerîf’in müzikal analizi ele alınacaktır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman taraması yoluyla toplanan malumat, içerik analiziyle işlenecektir. Araştırmada bahsi geçen Dügâh Na’t-ı Şerîf’in notası, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde bulunan Vecihe Daryal Koleksiyonu ve İSAM Kemal Batanay Müzik Arşivi’ndeki notalardan istifade edilerek bilgisayar nota yazım programıyla yeniden yazılmış ve analiz edilmiştir.

In many religions, it is known that the sacred texts and words about it are performed with harmonious sounds to increase the awe and spirituality of the worship and, at the same time, ensure the worshipers' participation. This was the first step in forming various religious music forms over time. Religious music forms are created according to the needs and aesthetic perception of the society to which sacred texts belong. In Turkish religious music, the process followed a course in this way, and after the forms such as Quran recitation, iqama, and azan, nearly forty forms such as salah, tesbih, munacat, tawsih, mawlid, and miraciyye were performed in mosques and lodges have developed and reached the present. As stated in the surah Âl-i İmrân’s 31st verse of the Qur'an, “If you ˹sincerely˺ love Allah, then follow me; Allah will love you and forgive your sins. For Allah is All- Forgiving, Most Merciful,” following in the footsteps of the Prophet and loving him is an important issue that is considered as the central theme in almost all our traditional arts. In Islamic literature and music, poems dealing with the characteristics and importance of the Prophet in terms of the subject began to be written and composed. Thus, the na't form emerged in our religious music. Today, the most common example of the na't form is the na't-ı şerîf in Rast maqam, whose lyrics belong to Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî and whose composition belongs to Buhûrîzâde Mustafa Itrî Efendi. This na't, also known as Na't-ı Mevlânâ, is usually performed at the beginning of the Mawlawi âyins. So far, many na't-ı şerîf have been composed and sung. In this study, in order to form the conceptual framework, first of all, the definition and characteristics of the na't form in Turkish religious music will be explained. Then the musical analysis of Dügâh Nat-ı şerîf, which is composed by hafız, musician, and calligrapher Kemal Batanay, having lived in XX. the century will be discussed. The information gathered through document scanning, one of the qualitative research methods, will be processed with content analysis. The musical note of Dügâh Na't-ı şerîf mentioned in the research was analyzed and rewritten with a computer notation program, making use of the musical notes in The Vecihe Daryal Collection in the Prime Ministry Ottoman Archives and The ISAM Kemal Batanay Music Archive.