İnflamatuar bağırsak hastalıklarında gıda okuryazarlığının semptom şiddetine ve yaşam kalitesine etkisi

dc.contributor.advisorÖzer, Zülfünaz
dc.contributor.authorKılavuz, Birgül
dc.date.accessioned2026-11-05T12:33:00Z
dc.date.issued2025
dc.departmentLisansüstü Eğitim Enstitüsü
dc.description.abstractÇalışma inflamatuar bağırsak hastalıklarında (İBH) gıda okuryazarlığının semptom şiddeti ve yaşam kalitesine etkisini incelemek amacıyla uygulanmıştır. Tanımlayıcı ve kesitsel olarak tasarlanan çalışma Haziran-Ağustos 2024 tarihleri arasında Gastroenteroloji polikliniğine başvuran 241 İBH hastası ile gerçekleştirilmiştir. Verilerin elde edilmesinde Kişisel Bilgi Formu, Kısa Gıda Okuryazarlığı Anketi (KGOYA), Harvey-Bradshaw İndeksi (HBİ), Basit Klinik Kolit Aktivite İndeksi (BKKAİ), İnflamatuar Bağırsak Hastalıklarında Yaşam Kalitesi Ölçeği (İBHYKÖ) kullanılmıştır. Hastaların yaş ortalaması 39,2±12,64 yıl, tanı süre ortalaması 7,72±6,37 yıl, %51,9'u erkek, %64,7'si evli, %33,2'si ilkokul mezunu, %23,2'si ev hanımı, %54,8'i çalışmıyor, %50,6'sının geliri giderine eşit, %44,8'i sigara kullanıyor, %74,3'ü hiç alkol kullanmamış ve %50,2'si günlük olarak normal fiziksel aktivite yapmaktadır. Hastaların %54,4'ünün tanısı ülseratif kolit, %94,2'si ilaç kullanıyor, %53,5'i son 3 ayda atak geçirmemiş, %67,6'sı hastaneye yatmamış, %83,4'ü ameliyat olmamış, %83,8'inin hayatında hastalık nedeniyle değişiklik olmuş, %74,7'si hastalık sürecinde destek almış, %53,9'u hastalık nedeniyle diyet yapmamış ve %84,2'si hastalık sürecinde beslenme eğitimi almadığını belirtmiştir. KGOYA ortalaması 33,29±5,89'dur. HBİ ortalaması 6,68±3,23, BKKAİ ortalaması 4,31±3,01, İBHYKÖ ortalaması 136.81±33.17'dir. İBHYKÖ ile KGOYA arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır (r=0,153, p<0,05). İBHYKÖ ile HBÖ arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır (r=-0,25, p<0,01). İBHYKÖ ile BKKAÖ arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır (r=-0,191, p<0,05). KGOYA ile BKKAÖ arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır (r=-0,176, p<0,05). Hastaların gıda okuryazarlık ve yaşam kalitesi düzeyleri orta düzeyde bulunmuştur. Crohn hastalarının semptomlarının hafif şiddette olduğu tespit edilmiştir. Ülseratif kolit hastalarının aktif hastalık döneminde olmadığı saptanmıştır. Gıda okuryazarlık düzeyinin artması semptom şiddetinde azalmaya ve yaşam kalitesinin artmasında etkili olduğu saptanmıştır.
dc.description.abstractThe study was conducted to examine the impact of food literacy on symptom severity and quality of life in patients with inflammatory bowel disease (IBD). Designed as a descriptive and cross-sectional study, it was carried out between June and August 2024 with 241 IBD patients who visited the Gastroenterology outpatient clinic. Data were collected using a Personal Information Form, the Short Food Literacy Questionnaire (SFLQ), the Harvey-Bradshaw Index (HBI), the Simple Clinical Colitis Activity Index (SCCAI), and the Inflammatory Bowel Disease Quality of Life Questionnaire (IBDQOL). The mean age of the patients was 39.2±12.64 years, with an average disease duration of 7.72±6.37 years. Of the participants, 51.9% were male, 64.7% were married, 33.2% were primary school graduates, 23.2% were housewives, 54.8% were unemployed, 50.6% reported their income matched their expenses, 44.8% smoked, 74.3% had never consumed alcohol, and 50.2% engaged in daily physical activity. Among the patients, 54.4% were diagnosed with ulcerative colitis, 94.2% used medication, 53.5% had no flare-ups in the past three months, 67.6% had not been hospitalized, 83.4% had not undergone surgery, 83.8% reported changes in their lives due to the disease, 74.7% received support during their illness, 53.9% did not follow a disease-related diet, and 84.2% stated they had not received nutritional education during the course of their disease. The mean SFLQ score was 33.29±5.89, the mean HBI score was 6.68±3.23, the mean SCCAI score was 4.31±3.01, and the mean IBDQOL score was 136.81±33.17. A significant positive correlation was found between IBDQOL and SFLQ scores (r=0.153, p<0.05). A significant negative correlation was found between IBDQOL and HBI scores (r=-0.25, p<0.01), as well as between IBDQ-32 and SCCAI scores (r=-0.191, p<0.05). Additionally, a significant negative correlation was observed between SFLQ and SCCAI scores (r=-0.176, p<0.05). The food literacy and quality of life levels of the patients were found to be moderate. Symptoms of Crohn's disease patients were identified as mild, and ulcerative colitis patients were found not to be in the active phase of the disease. It was determined that an increase in food literacy levels contributed to a decrease in symptom severity and an improvement in quality of life.
dc.identifier.citationKılavuz, B. (2025). İnflamatuar bağırsak hastalıklarında gıda okuryazarlığının semptom şiddetine ve yaşam kalitesine etkisi (Tez No. 1002019) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
dc.identifier.urihttps://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=5T1_CZ5-UGb9QCmoURec4GlDsO4ZVNBwFXnQfpXSetZBFJ8VBOoTvPShy0xzt-eS
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12436/9794
dc.identifier.yoktezid1002019
dc.language.isotr
dc.publisherİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
dc.relation.publicationcategoryTez
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.subjectHemşirelik
dc.subjectİnflamatuar Bağırsak Hastalığı
dc.subjectGıda Okuryazarlığı
dc.subjectSemptom Şiddeti
dc.subjectYaşam Kalitesi.
dc.subjectNursing
dc.subjectInflammatory Bowel Disease
dc.subjectFood Literacy
dc.subjectSymptom Severity
dc.subjectQuality of Life
dc.titleİnflamatuar bağırsak hastalıklarında gıda okuryazarlığının semptom şiddetine ve yaşam kalitesine etkisi
dc.title.alternativeThe effect of food literacy on symptom severity and quality of life in inflammator bowel diseases
dc.typeMaster Thesis
dspace.entity.typePublication

Dosyalar

Orijinal paket

Listeleniyor 1 - 1 / 1
Yükleniyor...
Küçük Resim
İsim:
inflamatuar-bagirsak-hastaliklarinda-gida-okuryazarliginin-semptom-siddetine-ve-yasam-kalitesine-etkisi.pdf
Boyut:
2.17 MB
Biçim:
Adobe Portable Document Format

Lisans paketi

Listeleniyor 1 - 1 / 1
Yükleniyor...
Küçük Resim
İsim:
license.txt
Boyut:
1.17 KB
Biçim:
Item-specific license agreed upon to submission
Açıklama: